به گفتۀ مقامات سودانی، دولت نظامی این کشور پیشنهادی به روسیه ارائه کرده است که میتواند به تاسیس نخستین پایگاه دریایی این کشور در آفریقا و ایجاد جایگاهی بیسابقه برای نظارت بر مسیرهای تجاری حیاتی دریای سرخ منجر شود.
این توافق، در صورت نهایی شدن، مزیت راهبردی قابلتوجهی برای مسکو خواهد بود که سالهاست برای تعمیق جای پای خود در این قاره تلاش میکند. همزمان، این تحول برای ایالات متحده نگرانکننده است؛ کشوری که کوشیده است روسیه و چین را از کنترل بنادر آفریقایی بازدارد؛ بنادری که میتوانند برای تسلیح و تعمیر ناوهای جنگی و بهطور بالقوه برای انسداد مسیرهای دریایی حیاتی مورد استفاده قرار گیرند.
بر اساس طرحی ۲۵ ساله که دولت نظامی سودان در ماه اکتبر به مقامات روس ارائه داد، مسکو حق استقرار تا ۳۰۰ نیروی نظامی و پهلوگیری همزمان چهار ناو جنگی، از جمله ناوهای هستهای را در پورت سودان یا تاسیسات دیگری در دریای سرخ (که هنوز نامش فاش نشده) خواهد داشت. کرملین همچنین اولویت دسترسی به امتیازات پرسود معدنی در سودان(سومین تولیدکنندۀ بزرگ طلا در آفریقا) را به دست خواهد آورد.
با دسترسی به پورت سودان، مسکو در موقعیتی عالی برای رصد ترافیک دریایی عبوری از کانال سوئز قرار خواهد گرفت؛ آبراهی که میانبر اروپا و آسیاست و حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی از آن میگذرد.
مقامات سودانی اعلام کردند که در ازای اعطای حق استفادۀ بلندمدت از خاک کشور به نیروهای روس، رژیم نظامی تحت فشار سودان به سامانههای پدافند هوایی پیشرفتۀ روسی و دیگر تسلیحات با قیمتهای ترجیحی دست خواهد یافت تا در جنگ داخلی علیه شورشیان نیروهای واکنش سریع استفاده کند.
یک مقام نظامی سودانی به «والاستریت ژورنال» گفت که سودان به تامین تسلیحات جدید نیاز دارد، اما اذعان کرد که معامله با روسیه ممکن است چالشهایی را با ایالات متحده و اتحادیۀ اروپا ایجاد کند. دولت و نیروهای مسلح سودان به درخواستها برای اظهارنظر پاسخی ندادند.
چشمانداز ایجاد پایگاه روسی در دریای سرخ، زنگ خطر را برای مقامات امنیتی آمریکا به صدا درآورده است؛ کسانی که سالهاست با پکن و مسکو بر سر جاهطلبیهای نظامی رقیب در آفریقا درگیرند. فعالیتهای دریایی روسیه در حال حاضر به دلیل فقدان بنادر آب گرم برای تامین مجدد یا تعمیر کشتیها محدود است. یک پایگاه در لیبی یا دریای سرخ به شناورهای روسی اجازه میدهد برای مدتهایی طولانیتر از آنچه اکنون در توان دارند، در مدیترانه و اقیانوس هند عملیات انجام دهند.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت که پایگاه روسی در لیبی یا پورت سودان میتواند توانایی این کشور برای اعمال قدرت را گسترش دهد و به آن اجازه دهد با مصونیت عمل کند.
علاوه بر این، مزایای ناملموس توانمندی برد جهانی نیز مطرح است. ژنرال بازنشستۀ نیروی هوایی ایالات متحده، مارک هیکس، که فرماندهی یگانهای عملیات ویژۀ آمریکا در آفریقا را بر عهده داشت، گفت: «پایگاه در آفریقا با اعطای پرستیژ و نفوذ بینالمللی بیشتر، اهرم فشار روسیه را افزایش میدهد.»
نیروها و مزدوران روس در سراسر قاره، از گینۀ استوایی تا جمهوری آفریقای مرکزی، پراکندهاند. کرملین که به درخواستهای متعدد برای اظهارنظر پاسخ نداد، پنج سال است که برای دسترسی دائمی به پورت سودان تلاش میکند. هیکس معتقد است توافق بر سر پایگاه «قطعا برای ولادیمیر پوتین خوب است.» مقامات سودانی جاهطلبیهای مسکو را تشویق کردهاند، اما تاکنون در نهایی کردن چنین پیمانی محتاط بودهاند.
چین در چارچوب کمپین عظیم زیرساختی خود، بنادر تجاری متعددی در سراسر آفریقا ساخته است. در سال ۲۰۱۷، پکن نخستین پایگاه دریایی برونمرزی خود را در جیبوتی تکمیل کرد؛ کشوری که بر تنگۀ حیاتی بابالمندب به عنوان نقطۀ اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و اقیانوس هند مشرف است. اسکلۀ این پایگاه به اندازهای بزرگ است که میتواند پذیرای ناو هواپیمابر باشد.
پایگاه چین تنها ۶ مایل با بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در آفریقا، «کمپ لمونیه»، فاصله دارد. پنتاگون حدود ۴۰۰۰ نیرو در این کمپ دارد که از عملیاتهای آمریکا و متحدان در سومالی پشتیبانی میکنند و میزبان نیروی واکنش سریع برای مقابله با تهدیدات علیه سفارتخانههای آمریکا در منطقهاند. آمریکا همچنین کماندوها و نیروهای دیگری را در خود سومالی مستقر کرده که به نیروهای زبدۀ محلی در نبرد با الشباب (گروه شورشی وابسته به القاعده) و شاخۀ سومالی داعش کمک میکنند.
معاملهگری سودان و روسیه در حالی صورت میگیرد که مسکو بخشی از ابتکار عمل خود در آفریقا را از دست داده است. همین چند سال پیش، کشورهایی چون مالی و جمهوری آفریقای مرکزی برای حفاظت از رهبران و نبرد با دشمنانشان، مزدورانی از گروه واگنر (همسو با کرملین) استخدام میکردند.
برخی از پروژههای واگنر در قارۀ آفریقا از سال ۲۰۲۳، پس از شورش یوگنی پریگوژین (بنیانگذار گروه) علیه پوتین و مرگ او در سانحۀ هوایی، دچار تزلزل شده است. نیروی نظامی رسمی و جدید کرملین برای ارائۀ خدمات مزدوری، تاکنون نتوانسته موفقیت مالی و نفوذ سیاسی واگنر در آفریقا را تکرار کند.
جنگ سودان که در سال ۲۰۲۳ با نبرد قدرت میان ژنرالهای رقیب، عبدالفتاح البرهان و معاونش محمد حمدان دقلو (حمیدتی) آغاز شد، فرصت جدیدی را پدید آورده است. قدرتهای منطقهای و جهانی از این درگیری برای پیگیری منافع خود استفاده میکنند و کلافی از اتحادهای متغیر پدید آوردهاند.
مسکو ابتدا از شورشیان واکنش سریع به رهبری حمیدتی حمایت کرد و از روابطش برای دسترسی به ذخایر طلای سودان بهره برد. اوکراین نیز به بیرون راندن نیروهای شورشی از خارطوم کمک کرد. اما این اتحادها بهسرعت معکوس شد. به گفتۀ مقامات سودانی و شورشیان، نیروهای واکنش سریع حمایت روسیه را ناکافی یافتند و تماسهایی با اوکراین برقرار کردند. این امر روسیه را بر آن داشت تا به سمت دولت خارطوم تغییر رویه دهد.
به گفتۀ مقامات فعلی و پیشین متمرکز بر سودان، ایران، مصر و ترکیه پهپادهایی به ارتش سودان دادهاند. اما سال گذشته، خارطوم پیشنهاد تهران برای ایجاد پایگاه دریایی تحت کنترل ایران را رد کرد تا از خشمگین کردن آمریکا و اسرائیل پرهیز کند.
در همین حال، آمریکا و سازمان ملل امارات متحدۀ عربی را به تسلیح شورشیان سودانی متهم کردهاند؛ اتهامی که مقامات اماراتی رد میکنند.
اشتیاق رژیم سودان برای توافق با مسکو، بازتابدهندۀ وخامت موقعیت آن در میدان نبرد است. اگرچه ارتش کنترل خارطوم را تثبیت کرده، اما نیروهای واکنش سریع در ماه اکتبر تمام دارفور را تصرف کردند؛ منطقهای در غرب سودان که به گفتۀ سازمانهای حقوق بشری، این گروه در حال کشتار غیرنظامیان است؛ تکرار نسلکشی ادعایی که پیشینیان این گروه در اوایل دهۀ ۲۰۰۰ مرتکب شدند.
دیپلماتها برآورد میکنند که در سراسر کشور تا ۱۵۰ هزار نفر بر اثر جنگ، گرسنگی و بیماری جان باختهاند و ۱۲ میلیون نفر از خانههایشان آواره شدهاند.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
