قرار بود چیزی تحت عنوان «بندر پنهان»، محور اصلی پروژۀ «خط» یا «دِ لاین» باشد. «خط» در واقع طرحی از یک شهر خطی و عظیم شیشهای در عربستان سعودی بود که از یک بندر منحصربهفرد آغاز میشد. جایی که بزرگترین کشتیهای کروز جهان از دروازهای به بلندای برج «شارد» لندن عبور کرده و وارد بندرگاهی عمیق میشدند که از دل صحرا تراشیده شده بود. بر فراز آن نیز، یک ساختمان ۳۰ طبقۀ شیشهای و فولادی، همچون یک چلچراغ، از طاق معلق بود؛ یک چشمانداز علمی-تخیلی که توسط یک کارگردان هنری هالیوود طراحی شده بود. حتی طراحان آن نیز هشدار داده بودند که شاید قوانین فیزیک همکاری لازم را با تحقق این رویا انجام ندهند.
در زیر این بندر، مهندسان یک ایستگاه قطار سریعالسیر را برنامهریزی کرده بودند. بالای آن چلچراغ نیز بنای باشکوهی دیگری قرار داشت؛ یک استادیوم فوتبال با ظرفیت ۴۵ هزار نفر که در ارتفاع ۳۵۰ متری از سطح دریا قرار گرفته بود و برای جام جهانی ۲۰۳۴ عربستان آماده میشد. دنیس هیکی، مدیر ارشد توسعۀ «دِ لاین»، اوایل امسال در داووس به حضار گفت: «این استادیوم شبیه هیچ چیزی که تا به حال دیدهاید نخواهد بود. سوالی که همه از ما میپرسند این است: آیا میتوانید آن را بسازید؟»
تیم خود او نیز از پاسخ مطمئن نبود. با پیشرفت کار معماران، ایدۀ آن چلچراغ بهطور فزایندهای غیرمحتمل به نظر میرسید. یکی از آنها به یاد میآورد که به طارق قدومی، مدیر اجرایی «دِ لاین»، درباره دشواری معلق نگه داشتن یک ساختمان ۳۰ طبقه به صورت وارونه از یک پل در ارتفاع صدها متری هشدار داده بود. او گفته بود: «آیا متوجه هستید که زمین در حال چرخش است؟ و برجهای بلند نوسان میکنند؟» این معمار توضیح داده بود که آن چلچراغ ممکن است «مانند یک آونگ شروع به حرکت کند»، سپس «سرعت بگیرد» و در نهایت «جدا شده» و بر روی بندر زیرین سقوط کند.
قدومی تبعیت کرد و کار ادامه یافت. اما با یک ساختمان وارونه، حتی کارهای ساده نیز پیچیده میشد. آن معمار پرسیده بود: «وقتی سیفون توالت را میکشید، فاضلاب به سمت پایین میرود، درست است؟» به گفته او، قدومی پاسخ داده بود: «ما این مشکل را حل کردهایم. صدها خودروی شاتل خواهیم داشت که به طور مداوم در حال رفتوآمد هستند و فاضلاب را از طریق پلهای جمعشونده جمعآوری میکنند.»
این روحیۀ ضدجاذبۀ، قلب «نئوم» بود؛ ابرپروژهای که «دِ لاین» در مرکز آن قرار داشت و ولیعهد، محمد بن سلمان، امیدوار بود که با افتتاح آن، زندگی در پادشاهی سعودی و تمام دنیا را بازتعریف کند. آن چلچراغ تنها بخشی از «دِ لاین» بود؛ سازهای آینهای-شیشهای به ارتفاع ۵۰۰ متر که ۱۷۰ کیلومتر در سراسر شنزارها امتداد داشت و برای اسکان ۹ میلیون نفر طراحی شده بود: شهری ساختهشده در دیواری بلندتر از ساختمان امپایر استیت.
وقتی ساختوساز سه سال پیش آغاز شد، «دِ لاین» قرار بود نمادی از شتابی توقفناپذیر باشد: یک زندگی شهری تحولآفرین بدون خیابانها یا خودروهای سنتی، با انرژیهای تجدیدپذیر که بیوقفه از خلیج عقبه تا کوههای حجاز ادامه مییافت. این پروژه قرار بود محور اصلی «نئوم» باشد؛ کلانشهر آیندهنگرانهای که بنسلمان قصد داشت از طریق آن، مقیاس جاهطلبی خود را در گذار عربستان از اقتصاد نفتی به اقتصاد دیجیتال به اثبات برساند.
بنسلمان در مستندی از شبکه «دیسکاوری» دربارۀ «دِ لاین» که اولین بار در ژوئیۀ ۲۰۲۳ پخش شد، گفت: «آنها دربارۀ بسیاری از پروژههایی که در عربستان سعودی اتفاق میافتد، میگویند که این کار شدنی نیست، این خیلی جاهطلبانه است. آنها میتوانند به گفتن این حرف ادامه دهند و ما میتوانیم به اثبات اشتباه بودنشان ادامه دهیم.»
اما با پیشرفت طرحها، رویای او به دیوار واقعیت برخورد کرد. معماران خود پروژه شروع به تردید کردند که آیا این سازه هرگز میتواند آنگونه که تصور شده، ساخته شود. هزینهها سر به فلک کشید، جدولهای زمانی به تعویق افتاد و سرمایهگذاری خارجی که ریاض روی آن حساب کرده بود، محقق نشد.
امروز، با صرف دستکم ۵۰ میلیارد دلار، صحرا پر از چالههای شمعکوبی و گودالهای عمیق است. اما محمد بنسلمان، که ریاست هیئت مدیرۀ «نئوم» را بر عهده دارد، فاز اول برنامهها را به شدت کاهش داده است. «نئوم» به «فایننشال تایمز» گفت که «دِ لاین» همچنان «یک اولویت استراتژیک» است که در نهایت «با تغییر شیوۀ زندگی مردم، طرحی جدید برای بشریت ارائه خواهد داد.» اما آنها آن را «یک توسعۀ چندنسلی با مقیاس و پیچیدگی بیسابقه» توصیف کردند.
در حالی که کارمندان «نئوم» میگویند بخش بزرگی از «دِ لاین» ممکن است هنوز از نظر فنی قابل ساخت باشد، اما آنها متقاعد نشدهاند که کسی حاضر به پرداخت هزینۀ آن باشد. کار ساختوساز در سراسر «نئوم» کند شده و پیست اسکی صحرایی «تروجنا»، که محل برگزاری بازیهای زمستانی آسیایی ۲۰۲۹ است، یکی از معدود سایتهایی است که هنوز با سرعت پیش میرود. «نئوم» میگوید که توجه اکنون به «مهندسی پیچیده و کار طراحی دقیق مرتبط با فاز اول» «دِ لاین» معطوف شده است. اما یک کارمند سابق گفته است که همه میدانند این پروژه عملی نخواهد شد؛ اکنون فقط مسئله این است که چگونه این خبر را به آرامی به محمد بن سلمان برسانند.
بخشهایی از این گزارش، بر اساس مصاحبۀ رسانهها با بیش از ۲۰ نفر از معماران، مهندسان و مدیران ارشد سابق که بر روی «دِ لاین» کار کردهاند نگارش شده و روایتی درونی از این مسئله است که چگونه رویای بن سلمان توسط واقعیتها در هم شکست. عمدۀ آنها به دلیل ترس از عواقب قانونی، درخواست کردندهاند تا هویتشان افشا نشود. داستانهای آنها در کنار هم، یکی از جسورانهترین آزمایشهای شهری در تاریخ مدرن را ترسیم میکند؛ تلاشی برای ساختن یک کلانشهر از نقطۀ صفر، که اکنون در خطر پیوستن به جرگۀ بزرگترین حماقتهای جهان قرار دارد.
دوران خیالپردازی
ایدۀ شهر خطی از شخص بنسلمان نشأت گرفت. طرح اولیه که توسط شرکت معماری «مورفوسیس» در لسآنجلس تهیه شده بود، نواری به عرض ۲ کیلومتر از مجموعۀ شهرکها را تصویر میکرد که از دریا تا کوهها امتداد داشت و با راهآهن به هم متصل میشد؛ یک طرح شهری نسبتاً سنتی. اما در اواخر سال ۲۰۲۰، شاهزادۀ سعودی دستورالعملهای جدیدی صادر کرد. او در مستند «دیسکاوری» توضیح داد: «به تیم گفتم چطور است که آن دو کیلومتر را حذف کنیم و آن را به دو برج تبدیل کنیم؟» در حالی که این را میگفت، دستانش را مانند بستن یک کتاب روی هم گذاشت.
این راهنمایی فراتر از تعیین عرض ۲۰۰ متری «دِ لاین» بود. به گفتۀ یکی از افرادی که در برنامهریزی دخیل بود، بنسلمان به کارکنانش گفت: «میخواهم پیوسته باشد و میخواهم آینهای باشد.» با سقف ثابت و ارتفاع ۵۰۰ متری از سطح دریا، «دِ لاین» در زمرۀ بلندترین ساختمانهای جهان قرار میگرفت. اما برخلاف بیشتر آسمانخراشها، تا قلۀ آن مسکونی بود و دیواری پیوسته از شیشه و فولاد داشت.
برخی مشاوران پیشنهاد دادند که ارتفاع به ۱۰۰ متر محدود شود تا چشمانداز حفظ شده و هزینهها کنترل گردد، اما شاهزاده نپذیرفت. یک برنامهریز گفت: «باید ۵۰۰ متر ارتفاع و ۲۰۰ متر عرض میداشت. همۀ اینها تصمیم او بود.»
هزاران معمار، مهندس، مدیر ساختوساز، طراح و دیگران در «نئوم» استخدام شدند. از بسیاری خواسته شد تا در خود صحرا مستقر شوند، جایی که کارگران در کابینهای کوچک زندگی میکردند و در یک سالن غذاخوری مشترک غذا میخوردند. برخی با حقوقهای سخاوتمندانه جذب شدند و دیگران با فرصت کار بر روی پروژهای که مقیاس بیسابقهای داشت.
برنامۀ زمانی جاهطلبانهای تعیین شد. ۱۶ کیلومتر از «دِ لاین» شامل ۲۰ «ماژول» باید تا سال ۲۰۳۰ تکمیل میشد و اولین ساکنان در اوایل سال ۲۰۲۵ در منطقه ساکن میشدند. مدیران اجرایی فخر میفروختند که حتی یک ماژول به تنهایی، بزرگترین سازۀ مسکونی جهان خواهد بود. بودجۀ «دِ لاین» در اواخر سال ۲۰۲۱ حدود ۱.۶ تریلیون دلار تخمین زده شد. اما برآورد داخلی بهروز شده در بهار بعد، هزینه را حدود ۴.۵ تریلیون دلار تخمین زد. عددی که تقریباً به اندازۀ تولید ناخالص داخلی سالانۀ آلمان است.
تیمها سپس شروع به مقابله با چالشهای بیسابقۀ طراحی و مهندسی کردند. تصور اینکه زندگی در داخل یک دیوار ۵۰۰ متری و ۱۷۰ کیلومتری چگونه خواهد بود؛ تأمین فولاد و سیمانی که بخش بزرگی از عرضۀ جهانی را مصرف میکرد؛ و به گردش درآوردن آب در یک بندرگاه عمیق مصنوعی بدون جریان طبیعی.
هیئت مدیرۀ «نئوم» بر اساس رندرها (تصاویر سهبعدی) تصمیمگیری میکرد. به گفتۀ یکی از کارمند سابق پروژه، کار طراحی دقیقی که برای تعیین امکانپذیری پروژه لازم بود، انجام نشده بود. به نظر میرسید پیام این بود: «حالا شما باید چنین چیزی را عملی کنید.»
شهری که جهان را میبلعد
اندازۀ عظیم «دِ لاین» واقعا محیرالعقول بود. نیازهای سرسامآور آن به مواد اولیه، هم ظرفیت زیرساختهای محلی و هم قدرت قیمتگذاری آن را تحتالشعاع قرار میداد. یک کارمند سابق که در ساخت ساختمان کار میکرد، گفت برای ساخت بتن ۲۰ ماژول اول، پیمانکاران به عرضۀ سالانهای از سیمان نیاز داشتند که بیشتر از کل تولید سالانۀ فرانسه بود. هر ماژول ۸۰۰ متری، طبق طراحی، به حدود ۳.۵ میلیون تن فولاد سازهای، ۵.۵ میلیون متر مکعب بتن و ۳.۵ میلیون تن میلگرد تقویتی نیاز داشت. یک مدیر ارشد طراحی گفت: «قرار بود حدود ۶۰ درصد از تولید جهانی فولاد سبز در سال را مصرف کنیم که باعث افزایش قیمت آن میشد.»
برای روکشکاری آنها، به معادل کل تولید سالانۀ بزرگترین تولیدکنندۀ روکش جهان نیاز بود. ارزش ساخت هر ماژول ۴۸ میلیارد دلار بود. یک معمار که بر روی «دِ لاین» کار میکرد، گفت: «اگر بخواهید تمام روکشهای جهان را بخرید، معلوم است که قیمت بالا میرود.»
در همین حال، برای تمام این تدارکات، تنها یک بندر کوچک و کمرونق در ۸۰ کیلومتری جنوب «نئوم» وجود داشت که با یک جادۀ دوطرفه به محل ساختوساز متصل بود.
طراحی داخلی و چالشهای لجستیکی
در داخل ساختمان، طراحان مجموعهای از برجهای بتنی یا «هستهها» را در فاصلۀ ۱۴۰ متری از هم تصور کرده بودند. هر صد متر به بالا، یک سکوی ۱۶ متری(یک «عرشۀ اصلی» که ساختار افقی را تشکیل میداد) وجود داشت. بر روی اینها، بلوارهایی به طول «دِ لاین» امتداد مییافت. هیکی، مدیر توسعۀ «دِ لاین»، آنها را به خیابانهای منهتن تشبیه کرده است.
ساختمانهایی تا ارتفاع ۸۰ متر بر روی هر عرشه قرار میگرفتند. برای حفظ سرعت ساختوساز، یک سیستم تحویل در لحظه ایجاد شد. تمام قطعات طوری طراحی شده بودند که در یک کانتینر استاندارد ۴۰ فوتی جا شوند.
سرعت تحویل مورد انتظار خارقالعاده بود. مدیر ارشد ساختوساز گفت برای ساخت ۱۲ ماژول تا سال ۲۰۳۰، لازم بود که هر هشت ثانیه، یک کانتینر ۴۰ فوتی به محل برسد؛ آن هم ۲۴ ساعته و هفت روز هفته.
یک سیستم ریلی سبک در داخل عرشۀ اصلی «دِ لاین» هر ۱۵۰ متر توقف میکرد. در بالای آن نیز اتوبوسها و غلافهای بدون راننده و همچنین بلوارهای عابر پیاده وجود داشت.
اما نور طبیعی یک چالش بود. بیشتر فضاهای عمومی در نزدیکی مرکز ساختمان قرار داشتند که فاقد نور روز بودند. استادیوم نیز که تمام عرض «دِ لاین» را میپوشاند، سایهای عظیم بر بخشهای دیگر میانداخت. باغها راه حلی برای زندگی با تراکم بالا بودند، اما باید تنها در یک تیغه از ساختمان که رو به دره بود، متمرکز میشدند. بقیۀ سازه فاقد نور خورشید لازم بود.
بسیاری از مسائل دیگر در «دِ لاین» باید از ابتدا بازاندیشی میشد. آب و فاضلاب، تحویل پست، سیستمهای بیمه و جمعآوری زباله به چالشهای منحصر به فردی در یک شهر عمودی تبدیل شدند. ایمنی در برابر آتشسوزی نیازمند بازنگری کامل بود. ساکنان باید به جای پایین و بیرون رفتن، در مواقع اضطراری به صورت افقی به ساختمانهای چپ یا راست منتقل میشدند.
جیمز میدلینگ از شرکت مهندسی «مات مکدونالد»، مهندس زیرساخت شهری این پروژه، کار بر روی «دِ لاین» را با ساخت لامپ مقایسه کرد که شیوۀ زندگی مردم را متحول ساخت. او در رویداد «سیتیاسکیپ گلوبال» در ریاض در سال ۲۰۲۴ گفت: «این فرصتها روزانه در دِ لاین ارائه میشوند و گاهی اوقات، داشتن این جاهطلبی و شجاعت است که اهمیت دارد.»
چالشهای حملونقل و زیرساخت
حملونقل به فرودگاه نیز بازطراحی شد. یک معمار ارشد که تجربۀ قابل توجهی در پروژههای حملونقل داشت، متوجه چیزی غیرعادی در طراحی ایستگاه قطار سریعالسیر شد: سکوها و آسانسورها به طور قابل توجهی کوچکتر از حد معمول بودند و قطارها فاقد قفسۀ چمدان طراحی شدند. پس از پرسوجو، به او گفته شد که ایستگاه «برای مسافرانی که از فرودگاه چمدان میآورند، طراحی نشده است.» برنامه این بود که افراد چمدانهای خود را از طریق یک سیستم جداگانه، با تحویل از درب منزلشان، ارسال کنند. آن معمار پرسید: «پس کی باید چمدان را دم در بگذارید؟» پاسخ این بود: «هشت ساعت قبل از پروازتان.»
کمتر بخشی از فرآیند برنامهریزی به اندازۀ حملونقل پردردسر بود. زیرساختها باید برای زمانی که «دِ لاین» به یک کلانشهر پررونق تبدیل میشد، مقیاسبندی میشدند هرچند این چشمانداز دور به نظر میرسید. جاهطلبیها بی حد و حصر بود. یک برنامهریز گفت: «کسی خیلی زود به محمد بن سلمان گفته بود که میتواند یک قطار سریعالسیر از فرودگاه تا ساحل داشته باشد و این مسیر را در ۲۰ دقیقه طی کند. پس او یکی میخواست.»
با این حال، یک مشکل وجود داشت. تخمین ۲۰ دقیقهای با فرض این بود که قطار در طول مسیر برای سوار یا پیاده کردن مسافران توقف نکند. آن شخص افزود: «قطار سریعالسیر تنها زمانی کار میکند که یک مسیر طولانی و پیوسته داشته باشد. بدون آن، نیازی به یک وسیلۀ سریعالسیر نیست. باز هم، این یکی از آن خیالپردازیهایی بود که اجازۀ بحث دربارۀ آن داده نمیشد.»
بندرگاه تفریحی نیز که به اندازهای عمیق حفر شده بود تا کشتیهای کروز عظیم را در خود جای دهد، روی کاغذ عملیتر از واقعیت بود. آن برنامهریز گفت که این طرح اجرایی نخواهد شد. آب آن فاقد جریان طبیعی بود، به این معنی که بدون نوعی گردش مصنوعی، بندر راکد و به یک خطر بالقوه برای سلامتی تبدیل میشد. پاسخ «نئوم» نصب پمپهای غولپیکری بود که باید ۲۴ ساعته و ۳۶۵ روز سال کار میکردند.
ساختوساز فرودگاه بینالمللی «نئوم» در انتهای شرقی «دِ لاین» نیز آغاز شد؛ با پنج باند فرود که در نهایت ظرفیت پذیرش ۱۰۰ میلیون مسافر در سال را داشت. اما سپس تصمیمی گرفته شد که فرودگاه موجود «خلیج نئوم» در اولویت قرار گیرد، زیرا موقعیت جذابتری برای گردشگران داشت. در همین حال، پروژۀ فرودگاه بینالمللی «نئوم» تا اطلاع ثانوی متوقف شد. اما به گفتۀ معمار ارشد، بدون آن «دیگر دلیلی برای حفر آن تونل زیر رشتهکوه وجود ندارد و دلیلی برای ساخت راهآهن سریعالسیر نیز نیست.» با این وجود، بخش بزرگی از حفاری و تونلزنی انجام شده است.
موانع زیستمحیطی و جاهطلبیهای رو به افول
برخی چالشهای طراحی قابل حل نبودند. «دِ لاین» مسیرهای مهاجرت چندین گونه از پستانداران را از طریق کوهها مسدود میکرد. این سازه همچنین از مسیر مهاجرت میلیونها پرندهای که از اروپا و آسیا به سمت جنوب در آفریقا پرواز میکنند، عبور میکند، از جمله گونههای در معرض خطری مانند عقاب خالدار بزرگ و قمری اروپایی. در اوایل سال ۲۰۲۴، کارشناسان حفاظت از محیط زیست، «دِ لاین» را به عنوان «یک مسئلۀ نوظهور نگرانکننده برای حفاظت از تنوع زیستی جهانی» نامیدند.
یک مزرعۀ بادی برنامهریزیشده در شمال «دِ لاین» نیز به نگرانیها افزود. یک برنامهریز گفت: «اگر پرندگان توسط توربینهای بادی تکهتکه نشوند، به یک دیوار آینهای ۵۰۰ متری برخورد خواهند کرد.» طراحان پیشنهاد «فریتینگ»، چاپ نقاط سرامیکی کوچک بر روی شیشه را برای قابل مشاهدهتر کردن آن برای پرندگان دادند. اما لیویو ری، از مؤسسه پرندهشناسی سوئیس، توضیح داد که این کار مشکل را حل نمیکند. حتی اگر آنها مانع را تشخیص دهند، «باید ۹۰ کیلومتر در امتداد دِ لاین پرواز کنند تا آن را دور بزنند.»
برای رسیدن به مهلت سال ۲۰۳۰، کار ساختوساز باید به سرعت آغاز میشد. شمعکوبی در بهار ۲۰۲۲ آغاز شد، حتی با اینکه طراحی دقیق ساختمان هنوز انجام نشده بود. برای مقابله با این عدم قطعیت، تیم طراحی اندازۀ شمعها را به حداکثر رساند. یک متخصص ساختوساز گفت: «برخی از این شمعها بزرگترین شمعها در جهان هستند؛ کاملاً غولپیکرند.» در محل، ۶۰ دستگاه شمعکوبی شبانهروز کار میکردند و روزانه ۶۰ تا ۶۵ شمع نصب میکردند. حدود ۶,۰۰۰ شمع در زمین حفر شد که ۲ کیلومتر از صحرا را پوشش میداد. هزینۀ کارهای پیریزی چندین میلیارد دلار بود.
اما حتی زمانی که این کار در حال انجام بود، برنامهها برای «دِ لاین» در حال کوچک شدن بودند. صندوق سرمایهگذاری عمومی، مالک «نئوم»، تحت فشار فزایندهای برای کسب بازدهی قرار داشت. همزمان، حالتی از واقعگرایی در ریاض حاکم میشد، زیرا دولت به دنبال مدیریت منابع خود با کاهش قیمت نفت بود. تعداد ماژولهای «دِ لاین» از ۲۰ به ۱۲، سپس هفت و بعد چهار کاهش یافت. در پایان سال ۲۰۲۳، این تعداد به سه رسید. مدیر ارشد ساختوساز گفت: «وقتی به سه رسید، آن ۶,۰۰۰ شمع دیگر هیچ فایدهای نداشتند. این نتیجۀ کلاسیک تلاش برای دویدن قبل از راه رفتن بود.»
همچنین برای جذاب کردن پروژه برای سرمایهگذاران خارجی، به یک مدل ابتدایی با حضور ساکنان نیاز بود. این تعداد بین ۳۰۰,۰۰۰ تا ۵۰۰,۰۰۰ نفر و استقرار هفت ماژول تخمین زده میشد. مدیر ارشد ساختوساز گفت: «با کاهش تعداد ماژولها به زیر هفت، فروش آن به عنوان یک سرمایهگذاری دشوارتر میشد. به همین دلیل فکر میکنم این پروژه مرده است. غیرقابل سرمایهگذاری است.»
تضاد با اقتصاد نفتی و آنچه باقی مانده است
در اواسط سال ۲۰۲۳، یک حسابرسی داخلی با نام رمز «پروژۀ ماه» راهاندازی شد تا «به نحوۀ رشد هزینهها و افزایش زمانبندی فراتر از برآوردهای اولیه نگاه کند.» اما به گفتۀ یک مدیر ارشد، فرد مسئول با مانعتراشی مواجه شد. «آن مرد آنقدر خسته شد که فرار کرد و رفت.» کارکنان ارشد نگرانیهای خود را به هیئت مدیره، که شامل محمد بنسلمان بود، منتقل کردند، اما او «آنها را رد کرد.»
چندین کارمند سابق «نئوم»، فرهنگ کاری را به فضای داستان «لباس جدید امپراتور» هانس کریستین اندرسن تشبیه کردند. مخالفت نادیده گرفته یا مجازات میشد، نگرانیها به رهبری سعودی نمیرسید و با شروع انحراف پروژه، تغییر مسیر غیرممکن میشد.
نمایشگاههایی از طراح پروژه برای شاهزاده محمد که رئیس فعال «نئوم» بود، برپا میشد. یک برنامهریز گفت: «احساس زیربنایی که در اتاق حس میشد، ترس بود. مردم فقط هرچه او میگفت را تکرار میکردند.»
مدیران اجرایی سوالات بیشماری را از همان ابتدا مطرح کردند: «ما هشدارهای زیادی دادیم تا مطمئن شویم رهبران پروژه، به ویژه در سطح هیئت مدیره از این خطرات آگاه هستند.» ۹ میلیون نفری که قرار بود در «دِ لاین» ساکن شوند، از کجا میآمدند؟ با چه سرعتی میتوان انتظار داشت که آنها برسند؟ آیا ساختوساز و تولید میتوانست به اندازۀ کافی سریع آغاز شود؟ آیا سطح واردات مورد نیاز، اقتصاد را بیش از حد متورم نمیکرد؟ چه میشد اگر قیمت نفت کاهش مییافت و منبع اصلی درآمد عربستان خشک میشد؟
با این حال، فشار برای تحویل بیامان بود. یک مدیر ارشد طراحی گفت: «تاریخهایی به ولیعهد دربارۀ آنچه قابل دستیابی بود داده شده بود، اما بدون جزئیات اینکه چگونه میتوان آن را انجام داد.» وقتی آن تاریخها علنی میشد، اگر رعایت نمیشدند، آبروریزی به بار میآمد. او افزود: «کارکنان در موقعیتی قرار گرفته بودند که عملاً باید دربارۀ زمانبندی و هزینۀ تحقق چشمانداز دروغ میگفتند.»
«دِ لاین» یا حداقل آغاز آن را میتوان از فضا دید. تصاویر ماهوارهای کارهای حفاری و تونلزنی برای سیستم راهآهن را نشان میدهد. پیهای اولین ماژولهای «دِ لاین» بهعنوان بزرگترین شمعهایی که تا به حال توسط بشر کار گذاشته شده، نیز قابل مشاهدهاند. روستای «قیال» که چند کیلومتر از «بندر پنهان» فاصله داشت، با خاک یکسان شده است. پانزده عضو قبیله «حویطات» که به اخراج خود اعتراض کرده بودند، به زندان فرستاده شدند و سه نفر دیگر به اعدام محکوم شدند.
با هدفی که اکنون ساخت تنها سه ماژول از ۲۰ ماژول برنامهریزی شده است، جاهطلبی برای فاز اول «دِ لاین» به پژواکی ضعیف در نسبت با طرحهای ابتدایی تبدیل شده است. یک فرد آگاه از پروژه گفت که کار عملاً متوقف شده و تلاشها اکنون بر تکمیل چند ساختمان کوچک در اطراف بندر متمرکز است. بخشی از کارهای شمعکوبی قبلی نیز با شن پوشانده شده است.
یک کارشناس برنامهریزی شهری که در عربستان سعودی کار میکند، گفت: « فکر میکنم این پروژه به عنوان یک آزمایش فکری یک طرح عالی است. اما شما آزمایشهای فکری را در مقیاسهای بیسابقه نمیسازید.»
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
