پژوهشگران دفاعی چین در حال توسعۀ تاکتیکهای پیشرفتۀ نظامی برای غیرفعالسازی یا مختلکردن سامانۀ ماهوارهای استارلینک هستند، اقدامی که نگرانیهای جدی برای اپراتورهای ارتباطی وابسته به ماهواره ایجاد کرده است.
بر اساس بررسی عمیق خبرگزاری آسوشیتدپرس، دهها مؤسسه پژوهشی در چین بهطور فعال در حال بررسی روشهایی برای «شکار و نابودی» تواناییهای استارلینک هستند. این اقدامات شامل پیشنهادهایی برای زیردریاییهای پنهانکار مجهز به لیزرهای هدفگیری فضایی و همچنین ماهوارههای تهاجمی ویژه با پیشرانهای یونی میشود؛ که نشانگر تغییر چشمگیر در نحوه استفاده از زیرساختهای ارتباطی مدار پایین زمین (LEO) است.
ارزیابی تهدید نظامی و افزایش تنشهای راهبردی
پکن سامانه استارلینک، که توسط شرکت SpaceX به رهبری ایلان ماسک اداره میشود، را صرفاً یک خدمت ماهوارهای تجاری نمیبیند. ادغام این شبکه در عملیاتهای نظامی ایالات متحده، بهعنوان یک تهدید بالقوه علیه منافع امنیت ملی چین تلقی میشود.
«با توجه به اینکه ایالات متحده، فناوری استارلینک را در داراییهای فضایی نظامی خود به کار میگیرد تا مزیت راهبردی نسبت به دشمنانش به دست آورد، کشورهای دیگر بهطور فزاینده آن را تهدیدی امنیتی در حوزههای هستهای، فضایی و سایبری میدانند». این بخشی از مقالۀ پژوهشگران دانشگاه ملی فناوری دفاع چین در سال ۲۰۲۳ است.
این نگرانی پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ شدت گرفت. استفاده موفق اوکراین از استارلینک برای ارتباطات میدانی و شناسایی پهپادها، نمونهای عملی از کاربرد نظامی این شبکه بود که از نظر پکن پنهان نماند.
از میان ۶۴ مقاله منتشرشده در مجلات علمی چین که به تحلیل استارلینک پرداختهاند، بیشتر آنها پس از آغاز جنگ اوکراین نوشته شدهاند؛ نشانهای از فوریت بیشتر در محافل راهبردی چین.
تاکتیکهای فیزیکی و سایبری برای مقابله
پژوهشهای مهندسان نظامی چین طیف وسیعی از اقدامات متقابل احتمالی را پیشنهاد میدهد: ایجاد ناوگان ماهوارهای برای تعقیب و نظارت بر داراییهای استارلینک، انتشار مواد خورنده برای ازکارانداختن باتریها، یا استفاده از سلاحهای انرژی هدایتشده برای مختلکردن پنلهای خورشیدی.
برخی رویکردهای غیرمتعارف نیز مطرح شده است، مانند زیردریاییهایی که قادرند لیزرهای پرقدرت را به مدار زمین شلیک کنند و یا تولید «دیپفیک»ها برای تزریق دادههای جعلی به شبکه استارلینک.
تیمهای پژوهشی دیگر، زنجیره تأمین صنعتی استارلینک را بررسی کردهاند و دریافتهاند این شبکه وابسته به بیش از ۱۴۰ تأمینکنندۀ اصلی و صدها تأمینکنندۀ ثانویه است، که بسیاری از آنها تحت «نظارت محدود امنیت سایبری» فعالیت میکنند.
این تحلیل نشان میدهد که پلتفرمهای ماهوارهای مشترک میتوانند بهصورت غیرمستقیم، زیرساختهای مخابراتی و ملی را در معرض تنشهای ژئوپلیتیک روبهافزایش قرار دهند.
پیامدهای ژئوپلیتیک و شکاف در بازار
در حال حاضر، استارلینک تقریباً دوسوم کل ماهوارههای فعال مدار پایین زمین را تشکیل میدهد؛ با بیش از ۸۰۰۰ ماهواره فعال و برنامهریزی برای دهها هزار ماهواره دیگر. برای بسیاری از دولتها و اپراتورهای خصوصی، مقیاس و گسترۀ این شبکه، پرسشهایی دربارۀ تابآوری، بیطرفی و وابستگی به تامینکننده ایجاد کرده است.
حتی متحدان آمریکا نیز نگرانیهایی مطرح کردهاند. کریستف گرودلر، عضو فرانسوی پارلمان اروپا و شریک در برنامه اتحادیه اروپا به نام IRIS، گفته است: «ما متحد ایالات متحده هستیم، اما باید خودمختاری راهبردی خود را داشته باشیم.»
این نگرش باعث افزایش مقرراتگذاری و سرمایهگذاری در منظومههای ماهوارهای مستقل شده است.
گسترش منظومههای مدار پایین (LEO) در چین
بهطور موازی، چین سرمایهگذاری عظیمی در زیرساختهای ارتباطات فضایی خود انجام میدهد. شرکت دولتی China SatNet در حال استقرار منظومه «گوووانگ» است که قرار است شامل ۱۳۰۰۰ ماهواره با کاربردهای تجاری و نظامی باشد. نخستین دسته عملیاتی آن در دسامبر ۲۰۲۴ به فضا پرتاب شد.
شرکت Qianfan، دیگر اپراتور نوظهور چینی، تاکنون ۹۰ ماهواره از منظومۀ برنامهریزیشده ۱۵۰۰۰ ماهوارهای خود را در مدار قرار داده است. این شرکت توافقهایی در قزاقستان، مالزی، عمان، پاکستان و ازبکستان، و اخیراً نیز با برزیل -پس از تنش سیاسی میان ماسک و یک قاضی برزیلی- امضا کرده است.
پژوهشگران چینی از طریق شبیهسازی نشان دادهاند که استارلینک میتواند پوشش مداوم بر آسمان پکن داشته باشد، حتی بدون فعالیت رسمی در حریم هوایی چین. یکی از مقالات علمی مینویسد: «ظرفیت پوششدهی منظومه استارلینک در همه مناطق جهان بهطور ثابت و با سرعت بالا در حال بهبود است.»
نگرانیهای امنیت ملی و پیامدها برای کاربران غیرنظامی
چین نگران است که پیوند نزدیک ایلان ماسک با دولت آمریکا باعث شود استارلینک تهدیدی علیه امنیت ملی آن تلقی شود.
توسعه اقدامات تهاجمی هدفمند علیه این فناوری، میتواند برای مشتریان تجاری استارلینک در اروپا، آمریکای شمالی و آسیا خطرات جانبی ایجاد کند؛ زیرا بسیاری از ماهوارهها بهطور همزمان به چندین بازار خدمترسانی میکنند و هر گونه اقدام برای تخریب یا غیرفعالسازی آنها ممکن است باعث اختلال ناخواسته در خدمات مخابراتی نقاط دیگر شود.
برای شرکتهای مخابراتی، بهویژه آنهایی که از استارلینک برای ارتباطات میانراهی یا اتصال نهایی استفاده میکنند، این تحولات نشاندهندۀ تلاقی روبهرشد میان سیاست دفاع ملی و زیرساختهای پهنباند ماهوارهای است.
از این رو، «خودمختاری راهبردی»، برنامهریزی برای ایجاد مسیرهای پشتیبان، و ارزیابی خطرات ژئوپلیتیک، بهسرعت در حال تبدیلشدن به مولفههای ضروری در طراحی و تأمین شبکههای آینده هستند.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
