اسناد فاششدۀ ایالات متحده نشان میدهد که حتی در شرایطی که دولتهای مهم عربی، جنگ در نوار غزه را محکوم میکردند، در خفا همکاریهای امنیتی خود را با ارتش اسرائیل گسترش دادهاند. این روابط نظامی پس از حملۀ هوایی سپتامبر اسرائیل به قطر، دستخوش بحران شد، اما اکنون میتواند نقشی کلیدی در نظارت بر آتشبس نوپا در غزه ایفا کند.
در طول سه سال گذشته، با تسهیلگری ایالات متحده، مقامات ارشد نظامی از اسرائیل و شش کشور عربی برای نشستهای برنامهریزی در بحرین، مصر، اردن و قطر گرد هم آمدهاند.
اسرائیل و حماس روز چهارشنبه بر سر فاز اول یک چارچوب صلح توافق کردند که به آزادی تمام گروگانهای در دست حماس و خروج نسبی اسرائیل از غزه منجر خواهد شد. مقامات آمریکایی روز پنجشنبه اعلام کردند که ۲۰۰ نیروی آمریکایی برای حمایت از توافق آتشبس به اسرائیل اعزام خواهند شد و سربازانی از چندین کشور عربی که در این همکاری امنیتی بلندمدت شرکت داشتهاند، به آنها خواهند پیوست.
حتی پیش از این اعلام، کشورهای عربی درگیر در این همکاری امنیتی، حمایت خود را از طرح ۲۰ مادهای دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ غزه اعلام کرده بودند. این طرح از کشورهای عربی میخواهد تا در استقرار نیرویی بینالمللی در غزه که وظیفۀ آموزش یک نیروی پلیس جدید فلسطینی در منطقه را بر عهده خواهد داشت، مشارکت کنند.
در یک بیانیۀ مشترک، پنج کشور از شش کشور عربی اعلام کردند که از ایجاد سازوکاری که «امنیت همۀ طرفها را تضمین کند» حمایت میکنند، اما از تعهد علنی برای اعزام نیروهای نظامی خودداری کردهاند.
قطر، که پایتخت آن در ۹ سپتامبر هدف موشکهای اسرائیلی برای حمله به رهبران حماس قرار گرفت، یکی از کشورهایی بود که در خفا روابط خود را با ارتش اسرائیل تقویت کرده بود. اسناد نشان میدهند که در ماه می ۲۰۲۴، مقامات ارشد نظامی اسرائیل و کشورهای عربی در پایگاه هوایی العدید، یک تأسیسات نظامی بزرگ آمریکایی در قطر، گرد هم آمدند. یک سند برنامهریزی برای این رویداد، که دو روز پیش از آغاز آن نوشته شده، نشان میدهد که هیئت اسرائیلی قرار بود مستقیماً به این پایگاه هوایی پرواز کند تا از مبادی ورودی غیرنظامی قطر که میتوانست خطر افشای عمومی را به همراه داشته باشد، دوری کند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در ۲۹ سپتامبر پس از اصرار دولت ترامپ، به دلیل این حمله از قطر عذرخواهی کرد و متعهد شد که در آینده چنین حملاتی را انجام ندهد.
اسناد نشان میدهند که تهدید ناشی از ایران، نیروی محرکۀ اصلی نزدیکتر شدن این روابط بوده است؛ روابطی که توسط فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده، موسوم به سنتکام، تقویت شده است. یک سند، ایران و شبهنظامیان متحد آن را «محور شرارت» توصیف میکند و سندی دیگر، نقشهای را شامل میشود که موشکهایی را بر فراز غزه و یمن، جایی که متحدان ایران در آن قدرت دارند، نشان میدهد.
پنج ارائۀ پاورپوینت سنتکام، که توسط کنسرسیوم بینالمللی روزنامهنگاران تحقیقی به دست آمده و توسط واشنگتن پست بررسی شده، جزئیات ایجاد آنچه را که ارتش آمریکا «ساختار امنیت منطقهای» توصیف میکند، شرح میدهد. علاوه بر اسرائیل و قطر، این ساختار شامل بحرین، مصر، اردن، عربستان سعودی و امارات متحده عربی است. اسناد از کویت و عمان به عنوان «شرکای بالقوه» یاد میکنند که در جریان تمام جلسات قرار گرفتهاند.
این ارائهها به عنوان غیرطبقهبندیشده علامتگذاری شده و در میان شرکای این ساختار و در برخی موارد نیز در اختیار ائتلاف اطلاعاتی «پنج چشم» شامل استرالیا، کانادا، نیوزیلند، بریتانیا و ایالات متحده قرار گرفتهاند. این اسناد بین سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۵، قبل و بعد از آغاز جنگ اسرائیل در غزه در اکتبر ۲۰۲۳، نوشته شدهاند.
ICIJ و «واشنگتن پست» اصالت این اسناد را با بررسی متقاطع جزئیات کلیدی با سوابق رسمی وزارت دفاع، اسناد نظامی آرشیوشده و دیگر منابع در دسترس، تأیید کردهاند. تاریخ و مکان تمرینها و نشستهای نظامی اعلامشده با اطلاعیههای رسمی ارتش آمریکا مطابقت داشت و اسامی، درجات و سمتهای مقامات نظامی آمریکایی و خارجی با سوابق عمومی همخوانی داشت. مقامات سنتکام از اظهارنظر برای این مقاله خودداری کردند. اسرائیل و شش کشور عربی که بخشی از این ساختار هستند نیز به درخواستها برای اظهارنظر پاسخی ندادند.
یک نشست خاص، در ماه ژانویه در پایگاه ارتش «فورت کمبل» در کنتاکی، که حدود یک ساعت با نشویل فاصله دارد، شامل جلساتی بود که در آن نیروهای آمریکایی به شرکا آموزش میدادند که چگونه تهدیدات ناشی از تونلهای زیرزمینی را شناسایی و خنثی کنند؛ ابزاری کلیدی که حماس علیه ارتش اسرائیل در نوار غزه از آن استفاده میکند. سندی دیگر، مشارکت شرکا از شش کشور را در یک آموزش برای تخریب تونلهای زیرزمینی توصیف میکند، اما نام کشورها را ذکر نکرده است.
پرسنل سنتکام همچنین نشستهایی را برای راهاندازی عملیاتهای اطلاعاتی به منظور مقابله با روایت ایران مبنی بر اینکه این کشور حامی منطقهای فلسطینیان است رهبری کردند. همچنین بر اساس یک سند در سال ۲۰۲۵، «ترویج روایت شرکا از رفاه و همکاری منطقهای» جزو این تلاشهای تبلیغاتی بوده است.
حتی در شرایطی که همکاری امنیتی با اسرائیل پشت درهای بسته گسترش مییافت، رهبران عرب جنگ آن در غزه را محکوم میکردند. رهبران مصر، اردن، قطر و عربستان سعودی گفتند که کارزار اسرائیل به منزلۀ نسلکشی است. رهبران قطر برخی از تندترین محکومیتها را صادر کردند: در مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر، امیر قطر این درگیری را «یک جنگ نسلکشی علیه مردم فلسطین» خواند و اسرائیل را به «دولتی متخاصم با محیط خود و شریک در ساختن یک نظام آپارتاید» متهم کرد. وزارت خارجۀ عربستان سعودی در ماه آگوست اسرائیل را به دلیل آنچه «گرسنگی دادن» و «پاکسازی قومی» فلسطینیان توصیف کرد، محکوم نمود.
با اشاره به حساسیتهای سیاسی، اسناد بیان میکنند که این مشارکت «یک ائتلاف جدید را تشکیل نمیدهد» و تمام جلسات «به صورت محرمانه برگزار خواهد شد.»
امیل حکیم، مدیر امنیت منطقهای در مؤسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک، گفت که ایالات متحده مدتها امیدوار بود که همکاری نظامی به عادیسازی سیاسی بین اسرائیل و کشورهای عربی منجر شود. با این حال، او گفت، در حالی که کار کردن در خفا با رهبران نظامی کشورها ممکن است از بحثهای سیاسی بغرنج جلوگیری کند، این رویکرد همچنین «واقعیت تنشها بین طرفین را پنهان یا مخفی میکند.» حکیم گفت که این تنشها پس از حملۀ اسرائیل به قطر به وضوح به نمایش گذاشته شد. او گفت: «یک عضو کلیدی تلاش آمریکا به عضو دیگری حمله کرده و آمریکا در این میان، یا سهلانگار، یا همدست یا نابینا دیده شده است. بیاعتمادی ناشی از این امر، تلاشهای آمریکا را برای سالهای آینده خدشهدار خواهد کرد.»
یک مشارکت خاموش
مقامات نظامی ایالات متحده به طور علنی وجود این مشارکت را تأیید کردهاند، اما در مورد میزان همکاری اسرائیل و اعراب در این تلاشها صحبت نکردهاند. در سال ۲۰۲۲، ژنرال مککنزی، فرمانده وقت سنتکام، این مشارکت را در شهادت خود در کنگره، تلاشی «برای بهرهبرداری از شتاب پیمان ابراهیم» توصیف کرد؛ توافقی که روابط دیپلماتیک بین اسرائیل و مراکش، امارات متحده عربی و بحرین را برقرار کرد.
اسناد نشان میدهند که چگونه محور اصلی این ساختار، یعنی یک طرح دفاع هوایی برای مقابله با موشکها و پهپادهای ایران، در طول سه سال گذشته از تئوری به واقعیت تبدیل شده است. اسرائیل و کشورهای عربی در یک کنفرانس امنیتی در سال ۲۰۲۲ به این طرح پیوستند و توافق کردند که تمرینهای نظامی را هماهنگ کرده و تجهیزات لازم برای تحقق آن را تهیه کنند. بر اساس اسناد فاششده، تا سال ۲۰۲۴، سنتکام بسیاری از کشورهای شریک را به سامانههای خود متصل کرد و به آنها اجازه داد تا دادههای راداری و حسگری را به ارتش آمریکا ارائه دهند و در مقابل، دادههای ترکیبی شرکا را مشاهده کنند.
یک سند توجیهی بیان میکرد که شش کشور از هفت کشور شریک، یک تصویر هوایی جزئی از منطقه را از طریق سامانههای وزارت دفاع دریافت میکنند و دو کشور دادههای راداری خود را از طریق یک اسکادران نیروی هوایی آمریکا به اشتراک میگذارند. کشورهای شریک همچنین در حال پیوستن به یک سامانۀ چت امن تحت مدیریت آمریکا بودند تا بتوانند با یکدیگر و با ارتش آمریکا ارتباط برقرار کنند.
با این حال، این سامانۀ دفاع هوایی هیچ کاری برای محافظت از قطر در برابر حملۀ ۹ سپتامبر اسرائیل به پایتخت آن انجام نداد. فرماندۀ نیروی هوایی آمریکا، درک فرانس، به خبرنگاران گفت که سامانههای ماهوارهای و راداری ایالات متحده هشدار اولیهای در مورد این حمله ارائه ندادند، زیرا این سامانهها «معمولاً بر روی ایران و دیگر مناطقی که انتظار حمله از آنها را داریم، متمرکز هستند.» قطر گفت که سامانههای راداری آن نیز در شناسایی پرتاب موشک توسط جنگندههای اسرائیلی ناکام ماندند.
در حالی که قطر و عربستان سعودی روابط دیپلماتیک رسمی با اسرائیل ندارند، اسناد سنتکام نقش مهم پشت پردهای را که هر دو دولت قدرتمند خلیج فارس در این مشارکت نوپا ایفا کردند، نشان میدهد. کنفرانس امنیتی ماه می ۲۰۲۴ در پایگاه هوایی العدید، همکاری فزاینده را برجسته کرد و مقامات اسرائیلی بحثهای دوجانبهای با نمایندگان هر یک از کشورهای عربی شرکتکننده برگزار کردند.
این کنفرانس همچنین حساسیتهای دیپلماتیک ذاتی این گردهماییها را برجسته کرد. عنوانی با مضمون «کارهایی که نباید انجام شود» به شرکتکنندگان اطلاع میداد که نباید عکس بگیرند یا به رسانهها دسترسی دهند. یادداشتی پررنگ در بالای برنامۀ سفر، به کارکنان محدودیتهای غذایی برای شرکتکنندگان یهودی و مسلمان را یادآوری میکرد: «بدون گوشت خوک و سختپوستان.»
عربستان سعودی نقشی فعال در این همکاری ایفا کرد و اطلاعاتی را در مورد طیف گستردهای از مسائل امنیتی با اسرائیل و شرکای عرب به اشتراک گذاشت. در یک نشست در سال ۲۰۲۵، یک مقام سعودی و یک مقام اطلاعاتی آمریکایی «مروری اطلاعاتی» را در مورد تحولات سیاسی سوریه، از جمله نقش روسیه، ترکیه و نیروهای کرد در این کشور، به شرکا ارائه دادند. این جلسه توجیهی همچنین تهدیدات ناشی از گروه شبهنظامی حوثی مورد حمایت ایران در یمن و عملیات داعش در سوریه و عراق را پوشش داد.
برنامهریزان نظامی سنتکام در حال کار برای تقویت روابط نزدیکتر بین اسرائیل و کشورهای عربی در سالهای آینده هستند. سندی توجیهی در سال ۲۰۲۴، ایجاد مرکزی با عنوان «مرکز سایبری ترکیبی خاورمیانه» را تا پایان سال ۲۰۲۶ پیشبینی میکرد تا به عنوان مقری برای آموزش و تمرینات در زمینۀ عملیات سایبری دفاعی عمل کند. سندی دیگر از ایجاد یک «مرکز اشتراک اطلاعات» برای شرکا حمایت میکرد تا «به سرعت عملیاتها را در محیط اطلاعاتی برنامهریزی، اجرا و ارزیابی کنند.»
یکی از مقامات مقام سابق وزارت دفاع آمریکا، که به شرط ناشناس ماندن برای بحث در مورد مسائل حساس نظامی صحبت میکرد، گفت که این تعاملات، منعکسکنندۀ روابط عملگرایانه کشورهای عربی خلیج فارس با اسرائیل و احترام آنها به توانمندی نظامی آن است. این مقام سابق گفت: «به نظر میرسد همۀ آنها فکر میکنند اسرائیلیها میتوانند هر کاری را که میخواهند، هر زمان که میخواهند، بدون شناسایی انجام دهند.»
به نظر میرسد اسرائیل و حماس تنها بر سر مراحل اولیۀ یک توافق صلح توافق کردهاند و پرسشهای گستردهتری در مورد چگونگی ادارۀ غزه حلنشده باقی مانده است. تحلیلگران امنیتی گفتند که کشورهای خلیج فارس میتوانند حمایت مالی و دیپلماتیک از یک نیروی بینالمللی در غزه را فراهم کنند، اما احتمالاً از تعهد نیروهای نظامی خود برای این مأموریت پیچیده و خطرناک خودداری خواهند کرد.
توماس جونو، یکی از اساتید دانشگاه اتاوا که کارش بر مسائل امنیتی خاورمیانه متمرکز است، گفت: «نگرانی زیادی در کشورهای خلیج فارس در مورد کاری که یک اسرائیل رها از قید و بند انجام خواهد داد، وجود دارد. اما در عین حال، آنها به ایالات متحده به عنوان ضامن امنیت خود متکی هستند… و همچنین بسیار نگران ایران هستند.»
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
