اتیوپی افتتاح پروژۀ غولآسای برقآبی را جشن میگیرد، در حالی که سودان و مصر از تهدید امنیت آبی خود هشدار میدهند. در حالی که روز سهشنبه اتیوپی برای افتتاح رسمی بزرگترین سد برقآبی آفریقا بر روی رودخانۀ نیل آبی، خود را برای جشنی بزرگ و یک نقطه عطف در توسعه زیرساختی آماده میکند، برای سودان و مصر در پاییندست رود، این رویداد هیچ دلیلی برای شادمانی ندارد. پس از سالها مذاکرات ناکام، هر دو کشور پاییندست هشدار دادهاند که در غیاب توافقی بر سر چگونگی مدیریت جریان آب پس از بهرهبرداری کامل از «سد بزرگ رنسانس اتیوپی» (GERD)، عواقب وخیمی در انتظار خواهد بود.
ساخت این سد به شور ملیگرایانه در مصر که تقریباً برای تمام نیازهای آبی خود به نیل وابسته است و همچنین در اتیوپی که استفاده از این رود را حق حاکمیتی خود میداند و شهروندانش از طریق کمکهای مردمی در تأمین مالی آن مشارکت داشتهاند، دامن زده است. به گفتۀ وزارت خارجه در آدیسآبابا، جشنهای افتتاح این سد با ظرفیت ۵۱۵۰ مگاوات که ساخت آن ۱۴ سال به طول انجامیده، در سراسر اتیوپی برگزار خواهد شد. دولت اتیوپی همچنین امیدوار است که سران کشورهای آفریقایی که برای یک نشست اقلیمی در آدیسآبابا حضور دارند، در مراسم افتتاحیه در محل سد نیز شرکت کنند.
نبیات گتاچو، سخنگوی وزارت خارجۀ اتیوپی، گفت: «برای اتیوپیاییها، این جشن، برآورده ساختن آرزوی چند نسل است… که برای بهرهبرداری از این منبع طبیعی در مسیر توسعه محقق میشود». رود نیل آبی که از اتیوپی سرچشمه میگیرد و در خارطوم، پایتخت سودان، به نیل سفید میپیوندد و سپس بهسوی مصر روانه میشود، ۸۵ درصد از آبهای رودخانۀ نیل را تأمین میکند.
گتاچو افزود که این سد، علاوه بر فراهم کردن دسترسی به برق برای نزدیک به نیمی از جمعیت ۱۲۰ میلیونی اتیوپی که بدون برق زندگی میکنند، مزایایی برای کشورهای پاییندست در قالب کنترل سیلاب و قراردادهای خرید برق به همراه خواهد داشت. «نکتۀ اصلی این است که ما پیشبینی نمیکنیم مصر یا سودان با کمبود آب مواجه شوند. از نظر ما، این یک سد اتیوپیایی نیست؛ یک سد منطقهای با آرمانهای جمعی است».
اما هفتۀ گذشته سودان و مصر در بیانیهای مشترک تکرار کردند که سد رنسانس «قانون بینالمللی را نقض کرده و عواقب وخیمی برای دو کشور پاییندست به همراه خواهد داشت». آنها با اشاره به نگرانیهای جدی ناشی از اقدامات یکجانبۀ اتیوپی در پر کردن و بهرهبرداری از سد، آن را تهدیدی مستمر برای امنیت آبی در شرق نیل توصیف کردند.
مصر، کشوری با ۱۱۰ میلیون نفر جمعیت، برای نیازهای کشاورزی و دیگر مصارف آبی خود کاملاً به نیل وابسته است و اکنون درمییابد که آنچه سهم مشروع خود از آب میدانسته، ممکن است با تحولات بالادست به خطر افتد. مواضع مصر و سودان بر معاهدۀ دوجانبهای استوار است که در سال ۱۹۵۹ برای تنظیم استفاده از منابع نیل بین دو کشور امضا شد. اتیوپی این معاهده را که دیگر کشورهای حوضۀ آبریز را در نظر نگرفته، منسوخ میخواند و حمایت بوروندی، رواندا، کنیا، سودان جنوبی و اوگاندا را به دست آورده است. این کشورها در توافقنامۀ چارچوب همکاری حوضۀ رود نیل که در اکتبر ۲۰۲۴ اجرا شد، به اتیوپی پیوستهاند.
مصر مدعی است که اتیوپی پیوسته تلاشها برای دستیابی به یک توافق الزامآور را ناکام گذاشته است؛ توافقی که تضمین کند مقادیر مشخصی از آب در طول خشکسالیهای طولانی یا شدید از سد رهاسازی شود، یعنی زمانی که اتیوپی ممکن است بخواهد سطح آب مخزن را برای تولید برقآبی بالا نگه دارد. این سد در دورۀ آبگیری خود بهتدریج تولید برق را افزایش داده و شش توربین از ۱۳ توربین آن هماکنون فعال است. به گفتۀ وزارت خارجه در آدیسآبابا، روز سهشنبه تمام آنها به کار گرفته خواهند شد.
آنا کاسکائو، مشاور مستقل و متخصص مسائل نیل، میگوید: «در طول آبگیری مخزن سد، هیچ تأثیر نامطلوبی در پاییندست مشاهده نشده است، اما اگر در آینده خشکسالیهای شدید یا طولانی رخ دهد، تأثیرات آن قطعاً میتواند پدیدار شود. این تأثیرات تنها با یک توافق همکاری که مورد قبول همۀ طرفها باشد، میتواند به حداقل برسد».
در حال حاضر، همکاریهای فنی بین اتیوپی و سودان که سدی قدیمیتر، ساختهشده در سال ۱۹۶۶، در فاصلۀ تنها ۷۰ مایلی پاییندست سد رنسانس دارد، در جریان است. گتاچو گفت که اتیوپی خواهان رویکردی مبتنیبر همکاری با سودان و مصر است و همچنان برای دستیابی به توافق بر سر چگونگی مدیریت جریان آب که آن را یک منبع مشترک میداند، آماده است.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
