چین و ایالات متحده، بهعنوان دو غول اقتصادی و بزرگترین تولیدکنندگان گازهای گلخانهای، با دو منطق کاملاً متفاوت به گذار انرژی مینگرند؛ تفاوتهایی که ریشه در پایگاه منابع و موقعیت ژئوپلیتیک آنها دارد. در حالی که آمریکا یک نیروگاه تولید سوخت فسیلی و بزرگترین تولیدکنندۀ نفت و گاز جهان است، چین بزرگترین واردکنندۀ نفت و بهشدت به منابع خارجی وابسته است. این وابستگی، بهویژه در مورد زغالسنگ که با وجود تولید عظیم داخلی همچنان نیازمند واردات است و ستون فقرات نظام انرژی چین را تشکیل میدهد، یک آسیبپذیری راهبردی بزرگ برای پکن ایجاد کرده است.
ریشۀ سرمایهگذاریهای هنگفت و تهاجمی چین در حوزۀ انرژیهای پاک، دقیقاً در همین نقطه نهفته است. برای پکن، توسعۀ انرژیهای تجدیدپذیر، خودروهای الکتریکی و زنجیرههای تأمین مواد معدنی حیاتی، بیش از آنکه یک انتخاب زیستمحیطی باشد، یک ضرورت امنیت ملی است که از موقعیت ژئوپلیتیک این کشور برمیخیزد. یکی از انگیزههای اصلی این سرمایهگذاریها، نگرانی همیشگی چین از «معضل مالاکا» است. رهبران چین بهخوبی میدانند که در صورت وقوع یک درگیری، این گلوگاه دریایی میتواند بهراحتی مسدود شده و شریان بخش عمدهای از انرژی وارداتی این کشور را قطع کند.
راهبرد چین بر همین اساس شکل میگیرد: تسریع سرمایهگذاری در انرژیهای پاک داخلی با هدفی دوگانه. از یک سو، این اقدام به کاهش انتشار کربن و تحقق تعهدات آبوهوایی کمک میکند. چین در سال ۲۰۲۳ به تنهایی مسئول ۵۰ درصد از رشد جهانی نصب انرژیهای تجدیدپذیر بود و بهاندازهای ظرفیت تولید انرژی خورشیدی ایجاد کرد که معادل کل ظرفیت نصبشده در جهان در سال ۲۰۲۲ بود. از سوی دیگر، و مهمتر از آن، این سرمایهگذاریها با کاهش وابستگی به واردات سوختهای فسیلی، سپری دفاعی در برابر آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ایجاد مینماید.
این تفاوت بنیادین در امنیت انرژی، توضیح میدهد که چرا چین با چنین سرعتی در حال تبدیلشدن به یک ابرقدرت در فناوریهای سبز است. این کشور با سرمایهگذاریهای استراتژیک که طبق برخی برآوردها به ۲ درصد از تولید ناخالص داخلیاش میرسد، توانسته در صنایع کلیدی مانند مواد معدنی حیاتی (با دراختیارداشتن بخش عمدۀ پالایش جهانی)، خودروهای الکتریکی (با داشتن ۶۰ درصد از فروش جهانی) و پنلهای خورشیدی (با دراختیارداشتن بیش از ۸۰ درصد از ظرفیت تولید جهانی)، به یک موقعیت مسلط دست یابد.
آمریکا در دوره بایدن با تصویب «قانون کاهش تورم» (IRA) کوشید تا به پیشتازی چین در حوزه فناوریهای پاک واکنش نشان دهد و عقبماندگی آمریکا را جبران کند. اما این قانون که یک بسته حمایتی عظیم برای تشویق تولید داخلی بود، حالا توسط دولت جدید با چالش مواجه شده است؛ چرا که دولت فعلی از طریق سختتر کردن دسترسی به یارانهها و تلاش برای قطع بودجه آن، عملاً سیاست حمایت از انرژیهای پاک را متوقف کرده است.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
