فرایندهای سیاسی در جنوب و آسیای میانه به سرعت در حال دگرگونی است. متحدان سابق به دشمنانی سرسخت تبدیل شده و درگیر رویاروییهای خونین میشوند، در حالی که طرفهایی که پیشتر به یکدیگر بیاعتماد بودند، مواضع خود را همسو کرده و به دنبال منافع مشترک هستند. طالبان در حال نزدیک شدن به هند است و همزمان در تقابلی شدید با پشتیبان و حامی پیشین خود، یعنی پاکستان، قرار دارد. در واقع، اگر این روند ادامه یابد و تقویت شود، میتواند به منزلۀ یک انقلاب دیپلماتیک باشد.
هند در حال بازگشایی سفارت خود در کابل است. از سال ۲۰۲۱ که نیروهای آمریکایی و ناتو خروج خود را از افغانستان آغاز کردند و طالبان به سرعت قدرت را در بیشتر مناطق کشور، از جمله پایتخت، به دست گرفت، هیچ نمایندگی دیپلماتیکی از هند در این کشور وجود نداشته است.
تصمیم برای بازگشایی سفارت در دیداری میان امیرخان متقی، وزیر امور خارجۀ افغانستان، و سوبرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه هند، اعلام شد. این دیدار در هند برگزار شد، جایی که هیئتی از طالبان برای نخستین بار پس از بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱، به آن سفر کرده بود. جایشانکار گفت: «خوشحالم که امروز اعلام کنم مأموریت فنی در کابل به سطح سفارت هند ارتقا یافته است.»
وزیر هندی با ابراز خرسندی از دیدار با متقی در دهلی، او را «وزیر امور خارجۀ افغانستان» خطاب کرد، علیرغم اینکه هند به طور رسمی «امارت اسلامی افغانستان» را که توسط طالبان تأسیس شده، به رسمیت نمیشناسد. جایشانکار تأکید کرد که سفر متقی «گامی مهم در پیشبرد روابط و تقویت دوستی دیرینۀ هند و افغانستان است.» او اطمینان داد که «شراکت دیرینۀ ما با کابل در حال تجدید است» و به «پروژههای متعدد هندی که در افغانستان اجرا شده» اشاره کرد.
جایشانکار افزود: «ما میتوانیم در مورد نگهداری و تعمیر پروژههای تکمیلشده و گامهای لازم برای اتمام پروژههای دیگری که پیشتر تعهد کردهایم، گفتگو کنیم. تیمهای ما میتوانند دیگر اولویتهای توسعهای افغانستان را بررسی کنند. ما آمادهایم تا اجرای شش پروژۀ جدید را آغاز کنیم.» او از متقی برای دعوت از شرکتهای هندی جهت توسعۀ منابع معدنی افغانستان تشکر و ابراز امیدواری کرد که روابط تجاری تقویت شود. علاوه بر این، جایشانکار از اهدای ۲۰ دستگاه آمبولانس به کابل خبر داد و همچنین اعلام کرد که دستگاههای MRI و واکسن و دارو به این کشور ارسال خواهد شد و در زمینۀ مبارزه با اعتیاد به مواد مخدر، با سازمان ملل همکاری خواهد شد. او قول داد که پس از زلزلۀ اوت ۲۰۲۵ که منجر به کشته شدن ۱۴۰۰ نفر شد، خانههای افغانها بازسازی و برای پناهندگان مسکن ساخته شود. جایشانکار در دیدار با وزیر طالبان تأکید کرد: «هند کاملاً به حاکمیت، تمامیت ارضی و استقلال افغانستان متعهد است.» از سال ۲۰۲۱، دهلی ۵۰ هزار تن گندم، ۳۰۰ تن دارو، ۴۰ هزار لیتر آفتکش، ۱۰۰ میلیون دوز واکسن فلج اطفال، ۱.۵ میلیون دوز واکسن کرونا و دیگر اقلام بشردوستانه را به افغانستان ارسال کرده است.
جایشانکار در دیدار با متقی به تهدید مشترک تروریسم فرامرزی اشاره کرد که دیپلماتهای هندی آن را با اقدامات ارتش پاکستان مرتبط میدانند. او یادآور شد که پس از حملۀ تروریستی پلنگهام در کشمیر که به شدیدترین درگیریهای هند و پاکستان از سال ۱۹۷۱ منجر شد، با متقی تلفنی گفتگو کرده است. دهلی، اسلامآباد را به حمایت از تروریستها متهم کرده و پایگاههای آنها را اهداف اصلی حملات پاکستان در ماه می شناسایی کرده بود. جایشانکار در گفتگوی خود با متقی خاطرنشان کرد: «همبستگی شما با ما پس از حملۀ تروریستی در کشمیر، قابل توجه است.»
در جریان سفر وزیر امور خارجۀ افغانستان به دهلینو، نیروهای پاکستانی یک رشته حملات هوایی را در مرکز کابل انجام دادند. بر اساس گزارشهای رسانهای، هدف این حملات، رهبری جنبش «طالبان پاکستان» بوده است. چندین گزارش حاکی از آن بود که ارتش پاکستان موفق به کشتن چندین رهبر کلیدی این جنبش رادیکال، از جمله مفتی نور ولی محسود، امیرطالبان پاکستان از سال ۲۰۱۸، شده است.
این حادثه در بحبوحۀ اتهامات اسلامآباد مبنی بر پناه دادن طالبان به شبهنظامیان TTPدر افغانستان رخ داد. پس از این حمله، خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، پیامی را در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد که مستقیماً به حملات هوایی در کابل اشاره داشت. او اظهار داشت که طالبان افغانستان بهای پناه دادن به طالبان پاکستان را خواهند پرداخت و تأکید کرد که صبر این کشور در برابر تروریستها و حامیان آنها به سر آمده است.
بنابراین، حملۀ هوایی پاکستان دو هدف را دنبال میکرد. نخستین هدف آن حذف دشمن خود، یک جداییطلب پشتون پاکستانی و رهبر مهمترین گروه شبهنظامی معاند بود. این سازمان رادیکال در حال جنگی خونین علیه مقامات پاکستانی است و با طالبان افغانستان متحد است. اسلامآباد بارها از کابل خواسته است تا رهبران این گروه را تحویل دهد و از کمک به آنها دست بردارد. در مقابل، طالبان افغانستان ارائۀ هرگونه کمکی به طالبان پاکستان را انکار کرده و از اقدام علیه آنها خودداری میکنند.
دوم، پاکستان با این حملۀ هوایی، پیامی روشن و قاطع به طالبان فرستاد: از هند، دشمن اصلی و کلیدی اسلامآباد، دوری کنید. از این رو، زمانبندی حمله که همزمان با سفر تاریخی طالبان به دهلینو انجام شد، برنامهریزیشده و دقیق بود.
در عین حال، سیاست خارجی پاکستان به سختی میتواند موفقیتآمیز خوانده شود. از زمان پیروزی طالبان در سال ۲۰۲۱، روابط افغانستان و پاکستان رو به وخامت گذاشته است. دو طرف درگیر یک منازعۀ سیاسی با شدت پایین هستند که گاهی به درگیریهای نظامی کوتاهمدت منجر میشود. اسلامآباد و ارتش پاکستان نتوانستهاند روابطی مبتنی بر اعتماد و سود متقابل با حاکمان جدید کابل برقرار کنند. در همین حال، سیاست خارجی هند به طرز ماهرانهای در حال تقویت موقعیت خود در افغانستان است و تعداد فزایندهای از افغانها را به سوی دهلینو متمایل میکند.
بازگشایی سفارت هند در کابل، تماسها میان طالبان و دهلینو را بیش از پیش تقویت و جایگاه هند را در افغانستان تثبیت خواهد کرد. با این حال، هیچ دلیلی وجود ندارد که باور کنیم روابط پاکستان و افغانستان در آیندۀ نزدیک عادی خواهد شد.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
