در نگاه نخست، هیچکس نباید خواهان چنین مسئولیتی باشد. غزه اکنون یک چشمانداز جهنمی دارد. تانکهای اسرائیل شهرهایش را به تلی از خاک بدل کرده و زیرساختهایش را ویران ساختهاند. تنها در هفته گذشته، سربازانش نیم میلیون نفر را از شهر غزه بیرون راندهاند. و با این حال، در حالی که اسرائیل آنچه را کارزار نهایی خود در غزه میخواند به پیش میبرد، نبردی بر سر اینکه چه کسی این سرزمین بایر را اداره خواهد کرد، در حال شکلگیری است.
همزمان که قدرتهای غربی در سازمان ملل برای به رسمیت شناختن کشور فلسطین صف کشیدهاند، در پشت پرده بر سر اینکه چه کسی باید کنترل غزه را به دست گیرد، در حال رایزنی هستند. از زمان آغاز جنگ در اکتبر ۲۰۲۳، بیش از دهها دولت و اندیشکده دولتی، طرحهایی برای «روز پس از جنگ» در غزه ارائه دادهاند. این طرحها از «اعلامیه نیویورک» هفتصفحهای که توسط امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، و فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر خارجه عربستان سعودی، در ماه ژوئیه در سازمان ملل رونمایی شد، تا یک «کتاب سبز» ۲۰۰ صفحهای که در ژانویه توسط حماس، گروه اسلامگرایی که هنوز کنترل بخشهایی از نوار غزه را در دست دارد، منتشر شد، را در بر میگیرد. دولتهای بریتانیا، دانمارک، مصر، اسرائیل، فلسطین و آمریکا نیز اسنادی را تدوین کردهاند، همانطور که یک اندیشکده تحت حمایت دولت در امارات متحده عربی و بازرگانانی در پایتختهای منطقهای و غربی چنین کردهاند.
شاید مشتاقترین همه، تونی بلر، نخستوزیر اسبق بریتانیا، باشد. او در عرض چند هفته پس از آغاز جنگ در غزه، بارها به قدس سفر کرد و بنیاد مستقر در لندن خود را مأمور تدوین طرحی برای قیمومیت غزه پس از جنگ کرد. به گفته چندین منبع مطلع از این طرح، آقای بلر ممکن است ریاست نهادی به نام «مرجعیت بینالمللی انتقالی غزه» (GITA) را بر عهده گیرد. این نهاد به دنبال کسب یک مأموریت از سوی سازمان ملل خواهد بود تا برای مدت پنج سال «مرجع عالی سیاسی و حقوقی» غزه باشد. در صورت تصویب، بلر یک دبیرخانه با حداکثر ۲۵ نفر خواهد داشت و ریاست یک هیئت هفت نفره را برای نظارت بر یک نهاد اجرایی که این سرزمین را اداره میکند، بر عهده خواهد گرفت. هزینههای آن را کشورهای حاشیه خلیج فارس پرداخت خواهند کرد. یک منبع که بلر را میشناسد، میگوید: «او مایل است وقت خود را فدا کند. او واقعاً میخواهد به جنگ پایان دهد.»
طرح بلر حامیان قدرتمندی دارد، از رهبران خلیج فارس گرفته تا جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور آمریکا. شاید مهمتر از همه، این طرح، برخلاف دیگر طرحها، به نظر میرسد مورد تأیید دونالد ترامپ نیز قرار گرفته است. بلر، کوشنر و استیو ویتکاف، فرستاده رئیسجمهور آمریکا در خاورمیانه، همگی در جلسهای در تاریخ ۲۷ آگوست با رئیسجمهور، از این طرح دفاع کردند. ران درمر، فرد مورد اعتماد نخستوزیر اسرائیل و وزیر امور راهبردی نیز از طریق تلفن به این جلسه پیوست. گفته میشود که در ۲۳ سپتامبر، ترامپ این ایده را به رهبران ترکیه، پاکستان، اندونزی و پنج کشور عربی ارائه داده است. ترامپ به آنها گفته است: «شاید بتوانیم همین حالا به جنگ غزه پایان دهیم.»
برای فلسطینیان، این طرح یک بهبود آشکار نسبت به چشماندازی است که ترامپ در فوریه مطرح کرد. در آن زمان، او از تبعید ساکنان غزه و ساختن یک ساحل تفریحی با مهندسی هوش مصنوعی پس از رفتن آنها، حمایت میکرد. بر اساس نظرسنجیهایی که تیم بلر در ماه می منتشر کرد، بیش از یکچهارم ساکنان غزه از نوعی حاکمیت بینالمللی حمایت میکردند، در حالی که یکسوم طرفدار تشکیلات خودگردان فلسطین، یعنی دولت محمود عباس در کرانه باختری، بودند. تقریباً هیچکس نمیخواست حماس، که از سال ۲۰۰۷ غزه را اداره کرده، در قدرت باقی بماند. یک کارمند سابق دولت که از شهر غزه میگریزد، میگوید که بیشتر مردم اهمیتی نمیدهند چه کسی حکومت کند، تا زمانی که بمباران متوقف شود و غذایی برای خوردن وجود داشته باشد.
منابع مطلع میگویند که GITA بر اساس الگوهای مدیریتهای بینالمللیای که بر گذار تیمور شرقی و کوزوو به دولتشدن نظارت داشتند، طراحی شده است. در ابتدا، این نهاد میتواند در العریش، مرکز استانی در مصر در نزدیکی مرز جنوبی غزه، مستقر شود. GITA پس از باثبات شدن نوار غزه، به همراه یک نیروی چندملیتی وارد این منطقه خواهد شد. این منابع اصرار دارند که بر اساس این طرح، فلسطینیان به ترک غزه تشویق نخواهند شد، غزه و کرانه باختری دوباره متحد خواهند شد و غزه به تدریج به تشکیلات خودگردان فلسطین واگذار خواهد شد.
اما چنین طرحهایی معمولاً بیشتر از آنچه برنامهریزی شده، به طول میانجامند. در نوامبر ۱۹۱۷، بریتانیا بیانیه بالفور را صادر کرد و به یهودیان وعده یک میهن در فلسطین را داد؛ در همان روز غزه را به سرعت فتح کرد. از غزه به عنوان یک پایگاه نیروی هوایی یک توقفگاه استفاده کرد و به مدت ۳۰ سال در آنجا باقی ماند. اکنون برخی از فلسطینیان نگرانند که بریتانیا در حال تکرار همان تجربه است.
سابقه بلر در منطقه نیز به سختی او را نزد فلسطینیان محبوب میکند. او به عنوان نخستوزیر، در سال ۲۰۰۳ در تهاجم به عراق به آمریکا پیوست. در هشت سالی که به عنوان فرستاده کوارتت(گروهی متشکل از آمریکا، اتحادیه اروپا، روسیه و سازمان ملل که مأمور اجرای یک نقشه راه برای دولتشدن فلسطین بود) فعالیت میکرد، اسرائیل چهار بار غزه را در هم کوبید و کنترل خود را بر سرزمینهای فلسطینی تشدید کرد.
متقاعد کردن محمود عباس دشوار خواهد بود. او برای اداره غزه پس از جنگ، از حمایت کشورهای عربی برخوردار است و به نظر میرسد مایل است رقبای خود را کنار بزند. هنگامی که یک تاجر فلسطینی به نام سمیر حلیله، پیشنهاد کرد که او باید فرماندار غزه باشد، عباس او را به زندان انداخت. یکی از مشاوران محمود عباس در مورد طرح آنتونی بلر هشدار میدهد که «یک اشغال دیگر در راه است.»
میانجیگران مصری ادعا میکنند که در صورت ارائه یک چشمانداز سیاسی، حماس سلاحهای خود را تحویل داده و اجازه خواهد داد یک دولت تکنوکرات فلسطینی نوار غزه را اداره کند. اما اگر اعضای آن، همانطور که منابع ما میگویند، از کار در خدمات آموزشی و بهداشتی منع شوند، این گروه ممکن است مخالفت کند.
و سپس اسرائیل وجود دارد. وزرای فوق ارتدوکس آن که غزه را با هزینهای طاقتفرسا تصرف کردهاند، میخواهند آن را حفظ کنند. اسموتریچ، وزیر دارایی، به «یک رونق بزرگ در املاک و مستغلات» چشم دوخته است. او استدلال میکند که دیر یا زود، جهان به حال ساکنان غزه دل میسوزاند و به آنها در جای دیگری پناه میدهد. بلر اغلب با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تماس میگیرد و امیدوار است او را به چشمانداز خود متقاعد کند. اما او، مانند راهحل دو دولتی، ممکن است در نهایت دریابد که گفتوگوها درباره آینده، تنها برای اسرائیل زمان میخرد تا واقعیتهای جایگزینی را در زمان حال خلق کند.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
