افسانه رشتۀ مروارید و معضل مالاکا

در پاسخ به حملات حوثی‌ها به کشتی‌ها در دریای سرخ، ائتلاف نوپای آمریکا با عدم همراهی بسیاری از کشورها، از جمله متحدان آسیایی‌اش، مواجه شده است. در چنین شرایطی، درخواست واشنگتن از پکن برای ایفای «نقشی سازنده»، عجیب به نظر می‌رسد. پیوستن به این ائتلاف، موضع بی‌طرفانۀ چین را در قبال جنگ غزه به خطر انداخته و کشتی‌هایش را در معرض تهدید قرار می‌دهد. از سوی دیگر، هرگونه پاسخ نظامی مستقیم به حملات احتمالی، می‌تواند چین را به درگیری در یکی از بی‌ثبات‌ترین مناطق جهان بکشاند. این وضعیت، پرسش کلیدی را مطرح می‌کند: ارتش چین چگونه می‌تواند از منافع فرامرزی خود، به‌ویژه در اقیانوس هند، محافظت کند، بدون آنکه درگیر منازعات منطقه‌ای شود؟

این چالش، دو افسانۀ رایج دربارۀ راهبرد چین را به ذهن متبادر می‌کند: «رشتۀ مروارید» و «معضل مالاکا». فرضیۀ نخست که ایجاد زنجیره‌ای از پایگاه‌های نظامی بود، پس از دو دهه هرگز محقق نشد. در مقابل، معضل مالاکا، یعنی آسیب‌پذیری چین در برابر محاصرۀ احتمالی این تنگه توسط آمریکا، همچنان یک دغدغۀ راهبردی است. با این حال، یک محاصرۀ نظامی، گزینه‌ای غیرمحتمل و بسیار پرخطر است؛ چنین اقدامی نه‌تنها اقتصاد جهانی و متحدان خود آمریکا (مانند ژاپن و کره جنوبی) را فلج می‌کند، بلکه می‌تواند به یک جنگ گسترده و غیرقابل‌کنترل منجر شود.

راهکار چین برای حل این معما، نه ساخت پایگاه‌های نظامی پرهزینه، بلکه تبدیل این «آسیب‌پذیری» به یک مزیت راهبردی است. تا زمانی که پکن عملیات نظامی خود را منحصراً به اقدامات بشردوستانه، مانند حفاظت از کشتی‌ها و امدادرسانی، محدود کند، نیازی به پایگاه‌های متعدد نخواهد داشت. در غیاب پایگاه‌های فرامرزی، نیروی دریایی چین همکاری با سایر ذی‌نفعان را به حداکثر می‌رساند. رزمایش‌های مشترک با نیروی دریایی کشورهایی چون روسیه، ایران و پاکستان در اقیانوس هند، نمونه‌ای از این راهبرد است.

در نهایت، بهترین راه برای حفاظت از منافع چین، درهم‌آمیختن آن‌ها با منافع دیگران است. از سال ۲۰۰۸، ناوگان‌های چینی حدود ۷۲۰۰ کشتی، از جمله کشتی‌های خارجی را در اقیانوس هند اسکورت کرده‌اند. اگر اقیانوس آرام غربی جایی است که چین از حاکمیت خود دفاع می‌کند، اقیانوس هند میدانی برای آزمودن این است که یک چینِ قدرتمندتر، نه یک تهدید، بلکه شریکی مسئول برای امنیت منطقه خواهد بود.