امارات متحدۀ عربی به یک نقطۀ تعادلی طلایی یافته است. این کشور در حال ایجاد موازنه در برابر ایالات متحده است، در عین حال که از روابط خوب خود با واشنگتن بهره میبرد تا انبارهای خود را از تراشههای هوش مصنوعی پر کند و در کانونهای بحرانی از یمن تا سودان، جایی که اقداماتش آن را در تقابل با سایر شرکای عرب آمریکا قرار میدهد قدرتنمایی کند.
امارات پروژههای حساسی را با چین (رقیب اصلی آمریکا) پیش میبرد، اما مقامات آمریکایی و عربی به «میدل ایست آی» میگویند که ابوظبی هزینۀ چندانی برای این کار نمیپردازد. میدل ایست آی اخیرا فاش کرد که ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد اعضای ارتش آزادیبخش خلق چین، در یک پایگاه نظامی کلیدی در ابوظبی مستقر شدهاند. پس از انتشار آن گزارش، یک مقام آمریکایی و یک فرد مطلع به این خبرگزاری گفتند که ناظران مستقر در سفارت آمریکا در ابوظبی همچنان نسبت به فعالیتهای پکن در بندر خلیفه، جایی که شرکت دولتی «کاسکو» چین یک ترمینال را اداره میکند و اطلاعات آمریکا حاکی از فعالیت ارتش چین در آنجا بوده، مشکوک هستند.
چینزیا بیانکو، کارشناس خلیج فارس در شورای روابط خارجی اروپا، به میدل ایست آی گفت: «امارات چند گام به عقب برداشته، اما همکاری خود با چین را بهطور کامل قطع نکرده است. این نشان میدهد که اماراتیها احساس میکنند میتوانند در برابر هرگونه فشار آمریکا تاب بیاورند.»
در دوران دولت بایدن، برخی مقامات ارشد چنان از استقلال فزایندۀ امارات از واشنگتن نگران شدند که خواستار بازبینی گستردۀ روابط با این کشور حاشیۀ خلیج فارس شدند. این تلاش توسط باربارا لیف، مقام ارشد وزارت خارجه در امور خاورمیانه، رهبری میشد. اما یک مقام ارشد سابق آمریکایی به میدل ایست آی گفت که این گزارش در نهایت بینتیجه ماند. این مقام سابق که نخواست نامش فاش شود، گفت: «گزارش نهایی بسیار خلاصه شد و صرفا به نقش امارات در لیبی پرداخت، اما تمام مسائل بسیار حساس دربارۀ چین را نادیده گرفت.»
زمانی که دونالد ترامپ امسال به قدرت بازگشت، نخستین سفر خارجی خود را به منطقۀ خلیج فارس انجام داد. برخی ناظران خاورمیانه به این نکته توجه کردند که ترامپ در عربستان سعودی و قطر از ضیافتهای رسمی کامل لذت برد، اما سفرش به امارات در ماه می کوتاه و مختصر بود. چندین مقام آمریکایی این امر را به تنشها بر سر روابط فناوری امارات با چین نسبت دادند.
با این حال، ماه گذشته، غول فناوری هوش مصنوعی دولتی امارات «G42»، چراغ سبز واشنگتن را برای خرید دهها هزار تراشۀ پیشرفتۀ هوش مصنوعی انویدیا دریافت کرد؛ مجوزی که همزمان به رقیب دولتی سعودی آن، «هیومین» نیز داده شد.
این واقعیت که به عربستان سعودی و امارات وزن برابری داده شد، توجه برخی تحلیلگران را جلب کرد. آنا جیکوبز، از گروه بینالمللی بحران، به میدل ایست آی گفت: «امارات توانسته است با چین موازنه ایجاد کند، اما خود را از واکنش منفی واشنگتن به شیوههایی مصون نگه دارد که کشورهای دیگر حتی نمیتوانند تصور کنند.»
فراتر از ناتو و اف-۳۵
تضاد میان رویکرد امارات به واشنگتن و رویکرد همسایگان و رقبای خلیجیاش، قطر و عربستان سعودی، امسال بهوضوح برجسته شده است.
پس از بمباران مذاکرهکنندگان حماس در دوحه توسط اسرائیل در ماه سپتامبر، مقامات قطری کوشیدند به آمریکا نزدیکتر شوند و هرگونه شایعۀ تنش، از جمله بر سر آگاهی پیشین آمریکا از حمله اسرائیل را کمرنگ کنند. قطر که پیشتر بهعنوان «متحد راهبردی غیر ناتو» تعیین شده بود، همکاری نظامی خود را با واشنگتن افزایش داد و فرمانی اجرایی از ترامپ گرفت که متعهد به دفاع از آن در برابر حملات آتی بود.
محمد بن سلمان ولیعهد سعودی نیز برای اینکه عقب نماند به واشنگتن دیسی سفر کرد. عربستان سعودی نیز بهعنوان «متحد اصلی غیر ناتو» نام گرفت. شاید مهمتر از آن، عربستان سعودی توافقنامۀ همکاری دفاعی با آمریکا را نهایی کرد که مقامات فعلی و سابق آمریکایی به میدل ایست آی گفتند فروش تسلیحات را تسریع خواهد کرد.
تعیین قطر و عربستان سعودی بهعنوان متحدان اصلی غیر ناتو به این معناست که خلیج فارس اکنون با کشورهایی پوشیده شده که این نشان صمیمیت با واشنگتن را حمل میکنند. سه استثنا عبارتاند از: یمن جنگزده، عمان که به میانجیگری چابک خود میبالد و امارات.
یک مقام غربی در خلیج فارس به میدل ایست آی گفت: «امارات فکر میکند فراتر از عناوینی مثل متحد اصلی غیر ناتو است. این کشور خود را تا سطح آن بازی پایین نمیآورد.»
این مقام سابق آمریکایی افزود که امارات، عربستان سعودی و قطر همگی میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند، اما سالهاست که اماراتیها سختگیرانهترین شرایط را بر نحوۀ استفاده آمریکا از این دسترسی اعمال کردهاند. پایگاه هوایی الظفره در نزدیکی ابوظبی میزبان سیصد و هشتادمین نیروی اعزامی هوایی آمریکاست.
رویکرد مستقل امارات زمانی آشکار میشود که تلاش متوقفشدهاش برای خرید جنگندههای اف-۳۵ را با عربستان سعودی مقایسه کنید. ریاض ماه گذشته تایید ترامپ را برای خرید این جتهای پیشرفته گرفت، با وجود آنکه دستکم فعلا از عادیسازی روابط با اسرائیل سرباز زده است.
به امارات وعده داده شده بود که در ازای برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل در سال ۲۰۲۰، جنگندههای اف-۳۵ دریافت کند، اما این معامله به دلیل نگرانیهای آمریکا دربارۀ روابط نظامی امارات با چین متوقف شد. سال گذشته، امارات اعلام کرد که به دلیل محدودیتهایی که آمریکا بر فروش جنگندهها اعمال کرده بود، دیگر علاقهای به خرید اف-۳۵ ندارد.
جیکوبز گفت: «از میان تمام کشورهای خلیج فارس، امارات در استراتژی موازنۀ خود جدیترین است. عربستان سعودی و قطر سرمایهگذاری بلندمدتی روی رابطه با آمریکا میکنند، در حالی که امارات بیشتر در حال موازنه بوده است، اما به نظر نمیرسد این موضوع واشنگتن را آزار دهد.»
تکروی امارات
به نظر میرسد در برخی پروندهها، دولت ترامپ بسیار به دوحه، آنکارا و ریاض نزدیکتر است. برای مثال، ترامپ اعتبار متقاعد کردن خود برای لغو تحریمهای سوریه و وارد کردن رئیسجمهور جدید آن، جولانی، به حلقۀ آمریکا را به ولیعهد محمد بن سلمان و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، داد. امارات یکی از کشورهایی است که بیشترین بدبینی را نسبت به ریشههای اسلامگرایانه الشرع دارد.
پس از بهار عربی، واشنگتن عادت کرده بود خاورمیانه را از منشور دو بلوک ببیند: بلوک سعودی و اماراتی که مخالف سرنگونی رژیمهای قدیمی مانند حسنی مبارک در مصر بودند، و بلوک ترکی و قطری که با موجسواری در پی نفوذ بر اعتراضات مردمی بودند. امارات و عربستان محاصرهای را علیه قطر مهندسی کردند و با هم در جنگ داخلی یمن مداخله نمودند. اما اکنون، آن خطوط نبرد قدیمی شکسته شده است.
در هفتههای اخیر، یک گروه مسلح جداییطلب در جنوب یمن که مورد حمایت امارات است، علیه نیروهای مورد حمایت عربستان در حضرموت دست به حمله زد؛ حضرموت استانی غنی از منابع در شرق یمن است که ریاض مدتهاست آن را حوزۀ نفوذ خود و خروجی حیاتی به اقیانوس هند میداند.
در سودان، دیگر جنگ نیابتی در حال غلیان منطقه، میدل ایست آی فاش کرد ولیعهد محمد بن سلمان قصد دارد در ماه نوامبر در کاخ سفید علیه امارات لابی کند؛ تشدید تنشی که بسیاری از ناظران خلیج فارس را شگفتزده کرد، چرا که پادشاهان منطقه معمولا نسبت به علنی کردن اختلافات خود در واشنگتن حساس هستند.
عربستان سعودی، ترکیه و قطر از ارتش سودان در برابر نیروهای واکنش سریع مورد حمایت امارات پشتیبانی میکنند. امارات در طول جنگ با استفاده از خطوط تدارکاتی که از جنوب شرقی لیبی، چاد و بهطور فزایندهای از بندر بوساسو در سواحل پانتلند سومالی میگذرد، از این شبهنظامیان حمایت کرده است.
تحلیلگران و دیپلماتهای فعلی و سابق میگویند بازی تعادل امارات را میتوان به دیپلماسی زیرکانه و جیبهای پرپول آن نسبت داد. نزدیک به بیست سال است که یوسف العتیبه، سفیر امارات در واشنگتن، بودجههایی را به اندیشکدهها و احزاب سرازیر کرده و با صاحبان قدرت در واشنگتن نشستوبرخاست داشته است.
تحلیلگران میگویند قطر و عربستان نیز همین بازی را میکنند، اما رابطۀ امارات با اسرائیل، این کشور را نزد سیاستمداران و مقامات آمریکایی در هر دو جناح سیاسی عزیز کرده است. یک مقام آمریکایی به میدل ایست آی گفت: «امارات آزادی عمل بیشتری نسبت به عربستان و قطر دارد، زیرا پسر طلایی اسرائیل است.»
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
