آیا چین پیروز شد ؟

اجلاس پرانتظار بین رهبران چین و ایالات متحده بالاخره در تاریخ ۳۰ اکتبر در بوسان، کره جنوبی برگزار شد، جایی که رئیس‌جمهور چین، شی جین‌پینگ، و رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، به همراه تیم‌های خود برای یک گفت‌وگوی ۱۰۰ دقیقه‌ای ملاقات کردند. اگرچه جو نشست به نظر مثبت می‌رسید، هیچ توافق ملموسی حاصل نشد و هیچ‌یک از طرفین اعلامیه رسمی صادر نکردند، در حالی که ترامپ سریعاً سوار بر ایرفورس وان شد و به ایالات متحده بازگشت.

با وجود این‌که ترامپ ادعا کرد مذاکرات «عالی» بوده و آن‌ها را ۱۲ از ۱۰ ارزیابی می‌کند، نتایج واضح اجلاس بیشتر به توافق‌هایی مربوط می‌شد که تیم‌های مذاکره‌کنندۀ تجاری دو کشور چند روز پیش در کوالالامپور مالزی به آن‌ها دست یافته بودند. پس از ملاقات حضوری در بوسان، رهبران ایالات متحده و چین توافق ملموسی امضا نکردند و تنها «در مورد مسائل به توافق رسیدند». بازارهای سهام آسیایی پس از این نشست، به دلیل موجی از ناامیدی، با کاهش مواجه شدند.

البته، در نتیجۀ مذاکرات آغاز شده در کوالالامپور تا اجلاس بوسان، ایالات متحده و چین توانستند به چندین نقطه توافق دست یابند. برای پکن، بزرگ‌ترین دستاورد تصمیم واشنگتن برای کاهش تعرفه‌های «فنتانیل» به میزان ۱۰ درصد بود. همچنین ایالات متحده موافقت کرد که اجرای «قانون مالکیت ۵۰ درصدی» در کنترل‌های صادراتی خود را برای یک سال به تعویق بیاندازد؛ چین نیز تصمیم گرفت کنترل‌های صادراتی خود بر مواد نادر خاکی را متوقف کند. علاوه بر این، هر دو طرف توافق کردند به مدت یک سال از اعمال هزینه‌های ویژۀ بندری بر کشتی‌های یکدیگر خودداری کنند.

ترامپ ادعا کرد که چین به طور فوری مقدار «بسیار زیادی» از سویا و محصولات کشاورزی ایالات متحده را خریداری خواهد کرد؛ اگرچه این موضوع از سوی طرف چینی به طور عمومی تأیید نشد. در مجموع، این اجلاس — که ترامپ آن را فراتر از کامل توصیف کرد — تأیید کرد که ایالات متحده به طور یک‌جانبه تعرفه‌های خود را بر کالاهای چینی ۱۰ درصد کاهش خواهد داد و هر دو طرف به مدت یک سال چندین اقدام سخت‌گیرانه علیه یکدیگر را متوقف خواهند کرد. به نظر می‌رسد که کارت «فلزات نادر» چین در این میان نقشی مهم ایفا کرده است. در مورد محدودیت‌های اعمال‌شده بر صادرات چیپ‌های انویدیا به چین، موضع چین این بود که «دیگر آن‌ها را نمی‌خواهیم» و نیازی به بحث بیشتر ندارد.

شب قبل از اجلاس بوسان، سی‌ان‌ان تحلیلی منتشر کرد که در آن آمده بود: « نتیجه هر چه که باشد، ملاقات شی-ترامپ یک پیروزی برای چین است». خبرنگار سی‌ان‌ان در چین نوشت که اجلاس تاریخی شی-ترامپ فرصتی به چین داد تا چیزی را که پکن مدت‌ها به دنبال آن بوده است، به نمایش بگذارد: ایستادن چین در کنار ایالات متحده به عنوان یک قدرت برابر در صحنۀ جهانی. در حالی که تعرفه‌های ترامپ چالش‌های زیادی برای برنامه‌های شی در جهت رشد اقتصادی و توسعۀ فناوری چین به وجود آورده است، اما هدیه‌ای غیرمنتظره برای پکن به همراه داشت: تاباندن نور آشکارکننده‌ای بر قدرت اقتصادی چین. در حالی که بیشتر کشورها در برابر ترامپ تسلیم شدند، چین با اتخاذ تدابیر مناسب به مقابله پرداخت تا سرانجام حریفش در میز مذاکره به آتش‌بس رسید.

چین پیروز شد؟

نیویورک تایمز در گزارش خود از اجلاس بوسان نیز به طور ضمنی اشاره کرد که مشخص است که در دینامیک قدرت چین و ایالات متحده، چه کسی پیروز شده است. عنوان مقاله چنین بود: «هنر این که اجازه دهی ترامپ پیروزی خود را اعلام کند، در حالی که خود قوی‌تر بیرون می‌آیی»، که اشاره‌ای به کتاب ترامپ با عنوان The Art of the Deal داشت. یک عبارت چینی صریح‌تر ممکن است این باشد: «هنر این که اجازه دهی ترامپ ظاهر خود را حفظ کند، در حالی که خود دستاوردهای قابل توجهی به دست می‌آوری» (让特朗普赢面子，自己赢里子的艺术).

احتمالاً از سر ناامیدی نسبت به آنچه که می‌توانست باشد، رسانه‌های غربی اخیراً ارزیابی‌های مشابهی داشته‌اند. The Economist هفتۀ گذشته اظهار داشت که چین در جنگ تجاری پیروز شده است. حتی ترامپ زمانی که در برابر شی قرار گرفت، نشانه‌هایی از تحسین قدرت نشان داد؛ او شی را به عنوان یک «مذاکره‌کنندۀ بسیار سخت» توصیف کرد و از او به عنوان «رهبر فوق‌العادۀ یک کشور بسیار قدرتمند» یاد کرد. عبارت «یک کشور بسیار قدرتمند» قطعاً در ذهن ترامپ وزن زیادی دارد و این امر به وضوح نشان می‌دهد که چین در برخورد با او رویکرد درستی را انتخاب کرده است: اجازه دادن به قدرت تا خود را نشان دهد.

نگاهی به گذشته نشان می‌دهد که اجلاس بوسان اولین ملاقات شی با ترامپ در شش سال گذشته بود. در طول دوازده سال حضور شی در رأس دولت چین، او چهار تغییر در ریاست‌جمهوری ایالات متحده را شاهد بوده است. رهبر آمریکایی که او بیشتر با او ملاقات داشته، باراک اوباما بود، با حداقل هشت دیدار بین سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۶. در آن زمان، شکاف بین چین و ایالات متحده در زمینه‌هایی مانند اقتصاد، فناوری، قدرت نظامی و نفوذ بین‌المللی کاملاً محسوس بود. تا سال ۲۰۱۸، زمانی که ترامپ جنگ تجاری را آغاز کرد، چین اقدام به تلافی‌جویی به طور متقابل کرد، اما هنوز نتوانسته بود به طور مؤثر در مقابل ایالات متحده مقاومت کند. امروز، وضعیت به طور قابل توجهی تغییر کرده است.

موضع قاطعانه چین

موضع قاطعانه‌تر چین در سال جاری نه تنها از باور به ضرورت قاطعیت و از اعتماد به نفس فزایندۀ چین در استفاده از «کارت فلزات نادر»، بلکه به‌ویژه از کاهش وابستگی به بازار ایالات متحده نشأت می‌گیرد. این تغییر، عمدتاً نتیجۀ سیاست‌های خود ترامپ است. در شرایطی که تعرفه‌های بالا فشار زیادی به واردات چین به ایالات متحده وارد کرده است، صادرات چین به ایالات متحده کاهش یافته، اما چین موفق شده است تا این کمبود را با افزایش صادرات به سایر مناطق جبران کند. اقتصاددانان پیش‌بینی می‌کنند که مازاد تجاری چین در سال جاری از رکورد سال گذشته فراتر خواهد رفت و به بیش از ۱ تریلیون دلار خواهد رسید، در حالی که ایالات متحده اکنون کمتر از ۱۰٪ از صادرات مستقیم چین را به خود اختصاص می‌دهد.

این همان چیزی است که پشت استفادۀ بالقوه چین از «کارت فلزات نادر» قرار دارد. در حالی که بازار ایالات متحده همچنان اهمیت دارد، دیگر به اندازه گذشته حیاتی نیست. در تاریخ ۲۷ اکتبر، زمانی که وزیر خارجه چین، وانگ یی، با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، صحبت کرد، او شی جین‌پینگ و ترامپ را «رهبران کلاس جهانی» توصیف کرد؛ روشی چینی برای بیان این که چین و ایالات متحده اکنون در یک سطح برابر قرار دارند.

نسخۀ ترامپ از همین احساس به سبک ویژه خودش بیان شد: پیش از اجلاس، او در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که «G2 به زودی تشکیل خواهد شد!». برخی از تحلیل‌گران نشست بوسان را به عنوان دیدار G2 توصیف کردند؛ تنها تفاوت این بود که هدف از ملاقات آن‌ها همکاری نبود، بلکه مذاکره بود.

اگرچه هر دو رهبر به نظر آرام و خوشحال می‌رسیدند، اما  کاملاً آگاه بودند که این یک رقابت بین دو قدرت است که به طور فزاینده‌ای در حال برابر شدن هستند. رقابت شدید و حتی ممکن است بسیار خشن باشد، و هر کسی که در این دور پیروز شود، ممکن است در دور بعدی شکست بخورد. جنگ اقتصادی بین چین و ایالات متحده تازه آغاز شده است، بنابراین مذاکرات تجاری به پایان نرسیده‌اند و در مورد هر نوع «معاملۀ بزرگ» که شامل تایوان باشد، هنوز راه زیادی در پیش است.