بهتازگی، فایننشال تایمز گزارش داده است که نرخ برقیسازی (الکتریفیکیشن) در چین در سال ۲۰۲۳ به ۳۲ درصد رسیده و هر سال حدود یک درصد افزایش مییابد؛ این روند با سرعتی بهمراتب بیشتر از اقتصادهای بزرگی مانند اروپا و آمریکا در حال پیشرفت است. در نتیجه، فایننشال تایمز چین را بهعنوان نخستین «کشور الکتریکی» (Electrostate) مهم جهان معرفی کرده است، کشوری که رشد اقتصادیاش بهطور فزایندهای بر برق تکیه دارد، نه بر سوختهای فسیلی.
این مشاهدات بیانگر گذار عمیق انرژی در چین است؛ گذاری تاریخی که در حال دگرگونسازی چشمانداز انرژی جهانی است. ظهور چین بهعنوان یک «کشور الکتریکی» نهتنها نتیجۀ طبیعی این تحول انرژی است، بلکه حاصل همگرایی استراتژی ملی، پیشرفت فناورانه و همکاری بینالمللی نیز محسوب میشود. این تحول نشانۀ شکلگیری مدل جدیدی از توسعۀ انرژی است که بر پایۀ پاکی، بهرهوری، خوداتکایی و منافع مشترک بنا شده است. این الگو بهطور عمیقی چارچوب عملکردی نظام انرژی جهانی را دگرگون میکند و در عین حال، راهحل و نیروی محرکهای چینی برای حرکت جهانی بهسوی توسعۀ سبز و کمکربن ارائه میدهد.
در طول دهۀ گذشته، ساختار انرژی چین دگرگونی نظاممندی را پشت سر گذاشته است. منظرۀ سنتی مبتنی بر سوختهای فسیلی – بهویژه زغالسنگ – جای خود را به نظامی از انرژی پاک داده است. تا سال ۲۰۲۴، انرژیهای تجدیدپذیر بیش از ۵۶ درصد از کل ظرفیت نصبشده تولید برق چین را تشکیل دادهاند، و ظرفیت جدید نصبشده در بخشهای فوتوولتائیک (خورشیدی) و بادی از نظر میزان در رتبۀ نخست جهان قرار گرفته است. در ترکیب کلی تولید برق کشور، سهم منابع غیر فسیلی بهطور پیوسته افزایش یافته و نقش غالب برق در مصرف نهایی انرژی روزبهروز پررنگتر شده است.
این تغییر ساختاری حاصل نقشهراه راهبردی چین برای توسعۀ باکیفیت و بازنگری بنیادی در الگوی امنیت انرژی ملی است. از تعیین اهداف خنثیسازی کربن گرفته تا اصلاح بخش برق، سرمایهگذاری در ذخیرهسازی و زیرساختهای انتقال انرژی و حمایت نظاممند از زنجیرۀ صنعت انرژیهای نو، چین گامبهگام در حال تبدیل نظام برق پاک خود به سنگبنای توسعه ملی باکیفیت است. چین با نوآوری فناورانه و توسعۀ نظاممند در حال تقویت تابآوری امنیت انرژی خود است و از این طریق وابستگی به منابع خارجی نفت و گاز را کاهش میدهد.
نوآوری فناورانه، عامل کاهش هزینهها و ارتقای صنعتی است. برای مثال، قیمت ماژولهای فتوولتائیک در دهۀ گذشته بیش از ۸۰ درصد کاهش یافته است و هزینۀ هر وات به کمتر از ۰٫۸ یوان (حدود ۰٫۱۱ دلار) رسیده است. فناوریهای مرتبط با ذخیرهسازی انرژی، انرژی بادی، انرژی هیدروژنی و خودروهای برقی نیز با سرعت بالایی در حال تغییر و تحول هستند. این پیشرفتها نه تنها چین را به سمت ایجاد اکوسیستم صنعتی کامل – از تولید تجهیزات تا یکپارچهسازی سیستمها – سوق دادهاند، بلکه در حال بازطراحی زنجیرۀ تأمین جهانی انرژی پاک نیز هستند.
با گسترش فناوریهای پاک، صنعت انرژی پاک بهعنوان موتور جدید اقتصاد چین در حال ظهور است؛ تأثیرات محرک آن نیز فراتر از بخش انرژی، به حوزههایی مانند تولید، حملونقل، فناوری اطلاعات و سایر صنایع گسترش یافته است. منطق اساسی گذار انرژی نیز دستخوش تحولی عمیق، از سیاستگذاری به بازارمحوری و از بار هزینه به مزیت رقابتی است.
در حال حاضر، چین از مزیت ظرفیت تولید و بهرهوری هزینهای برخوردار است. افزون بر این، در زمینۀ سامانههای انرژی و الگوهای توسعه نیز به نمونهای پیشرو تبدیل شده است. با تقویت متقابل نوآوری فناورانه، ارتقای صنعتی و گسترش بازار، برق پاک به نیروی درونی (درونزا) برای پیشبرد توسعۀ اقتصادی باکیفیت چین بدل شده است.
در حالیکه دگرگونی انرژی چین الگوهای تولید داخلی را بازآفرینی میکند، این تحول اکنون بهطور نظاممند بر چشمانداز انرژی جهانی نیز اثر میگذارد. چین از طریق نوآوری فناورانه و ظرفیتهای صنعتی، راهحلهای انرژی نوی کمهزینه و قابلاعتماد را به جهان ارائه میدهد. افزون بر صادرات تجهیزات و پروژهها، چین با ترویج سامانههای جامع انرژی مبتنی بر برق پاک، به کشورهای بیشتری – بهویژه کشورهای در حال توسعه – کمک میکند تا بهسرعت امنیت انرژی و توسعۀ پایدار خود را ارتقا دهند. از این منظر، گذار انرژی چین دارای اهمیت راهبردی جهانی است؛ زیرا نهتنها همکاری اقتصادی را تقویت میکند، بلکه در حال شکلدهی به قواعد و الگوهای حکمرانی توسعۀ کمکربن جهانی است.
در پسِ این تأثیر جهانی، چشمانداز راهبردی گستردهتری برای چین نهفته است. هدف چین از آرمان از «کشور الکتریکی» تا «جامعه انرژی»، فراتر از پاکسازی ساختار انرژی داخلی است؛ این کشور بهدنبال ایجاد چارچوبی باز، اشتراکی و پایدار برای همکاری جهانی در حوزۀ انرژی است. چین قصد دارد راهحلهایی باکیفیت و کمهزینه برای کاهش تغییرات اقلیمی در سطح جهانی ارائه دهد. این رویکرد از منطق رقابت ژئوپلیتیکی فراتر میرود و مفهومی از کالای عمومی جهانی را مجسم میسازد که بر اساس جامعهای با سرنوشت مشترک بشری شکل گرفته است. از طریق نوآوری فناورانه و سرمایهگذاری سبز، چین با اقدامات عملی، مسئولیتپذیری یک قدرت بزرگ را به نمایش گذاشته و ثبات و امید را به گذار انرژی جهانی تزریق کرده است.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
