آوریل سال جاری، مؤسسه بروکینز، در یک گزارش تحلیلی با عنوان «آخرین برنامۀ ثبات اقتصادی آرژانتین: آیا تاریخ تکرار میشود؟»، به ارزیابی سیاستهای اقتصادی دولت خاویر میلی پرداخت و با مقایسۀ آن با چرخههای شکستخوردۀ گذشته، چشمانداز موفقیت بلندمدت آن را به چالش کشید.
بر اساس این گزارش، برنامۀ ثبات اقتصادی اخیر آرژانتین، با وجود موفقیتهای اولیۀ خیرهکننده در کاهش تورم و ایجاد ثبات در بازارها، در حال تکرار یک سناریوی تاریخی و خطرناک است که بارها به بحران ختم شده است. گزارش مؤسسۀ بروکینگز با مقایسۀ دقیق این برنامه با تلاشهای ناموفق گذشته، استدلال میکند که سیاستهای فعلی، هرچند در ظاهر متفاوت، اما در هستۀ خود آسیبپذیریهای بنیادینی دارند که پایداری بلندمدت آن را به شدت زیر سؤال میبرد. دولت فعلی در یک «سهگانۀ اقتصاد کلان» گرفتار شده است: تلاش همزمان برای مهار تورم، تثبیت نرخ ارز و احیای سرمایهگذاری و رشد؛ اهدافی که دستیابی به همۀ آنها در کنار هم تقریباً غیرممکن است.
انضباط مالی بیسابقه: نقطۀ قوت و تمایز اصلی
مهمترین دستاورد و نقطۀ تمایز برنامۀ فعلی، یک تعدیل مالی بسیار تهاجمی است که در تاریخ معاصر آرژانتین بیسابقه بوده است. از دسامبر ۲۰۲۳، دولت توانسته است هزینههای اولیۀ خود را به صورت واقعی حدود ۳۷ درصد کاهش دهد و کسری بودجۀ اولیه را به میزان ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی کم کند. این انضباط مالی شدید که از طریق کاهش یارانهها، توقف سرمایهگذاریهای عمومی و کاهش انتقالات به استانها محقق شده، توانست اعتبار اولیۀ برنامه را در نزد بازارها و نهادهای بینالمللی مانند صندوق بینالمللی پول تضمین کند و سنگ بنای موفقیتهای اولیۀ دیگر باشد.
مهار تورم: موفقیت کوتاهمدت یا آرامش قبل از طوفان؟
انضباط مالی شدید، در کنار اجرای سیاست لنگر ارزی، به سرعت به کاهش چشمگیر تورم ماهانه منجر شد. این موفقیت، انتظارات بدبینانۀ بازار را شکست داد و اعتماد عمومی به دولت را در کوتاهمدت تقویت کرد. با این حال، گزارش هشدار میدهد که این الگو در برنامههای تثبیت مبتنی بر نرخ ارز (ERBS) گذشته نیز تکرار شده بود. در آن برنامهها نیز تورم در ابتدا به سرعت کاهش مییافت، اما پس از مدتی به دلیل مشکلات ساختاری، دوباره بازمیگشت. ناتوانی دولت در شکستن آستانۀ تورم ۴ درصدی ماهانه در سهماهۀ سوم ۲۰۲۴، نشانهای از چسبندگی تورم و محدودیتهای مدل فعلی است.
تکرار اشتباهات تاریخی: تلههای ساختاری برنامه
با وجود موفقیتهای اولیه، برنامۀ فعلی در حال افتادن به همان دامهایی است که تلاشهای گذشته را به شکست کشاند.
۱. تله لنگر ارزی و تقویت بیش از حد پزو
بر اساس گزارش بروکینگز، سیاست لنگر ارزی، قلب تپنده و در عین حال آسیبپذیری اصلی برنامۀ اقتصادی آرژانتین است. این سیاست با وجود موفقیت اولیه در مهار تورم، اقتصاد را در یک تله کلاسیک به نام «تقویت بیش از حد پول ملی» گرفتار کرده است.
فرآیند این تله به این صورت عمل میکند: دولت برای شکستن انتظارات تورمی، با یک کاهش ارزش اولیه و سپس اعلام یک نرخ افزایش بسیار کند و قابل پیشبینی برای پزو (۲ درصد در ماه)، بازار ارز را تثبیت کرد. این اقدام به سرعت به کاهش تورم منجر شد. اما مشکل اصلی از اینجا آغاز میشود که تورم داخلی، به دلیل «اینرسی» و «چسبندگی قیمتها»، همچنان با سرعتی بسیار بیشتر از نرخ ارز رشد میکند.
این شکاف میان رشد کند نرخ ارز و رشد بالای قیمتهای داخلی، منجر به تقویت شدید ارزش واقعی پزو (حدود ۳۵ درصد) شده است. به عبارت دیگر، کالاها و خدمات تولید داخل به دلار بسیار گران شدهاند. گزارش بروکینگز تأکید میکند که این «یک الگوی آشنا» و تکرار دقیق اشتباهات تاریخی است که در آن، مزیت رقابتی اولیه به سرعت از بین میرود.
پیامد این پزوی بیش از حد قوی، نابودی رقابتپذیری صادرات و جذابیت مصنوعی واردات است که تراز تجاری را به شدت تحت فشار قرار داده و ذخایر ارزی کشور را تخلیه میکند. گزارش بروکینگز استدلال میکند که این سیاست، پایداری خارجی و رشد بلندمدت را فدای ثبات قیمت کوتاهمدت کرده و هرچه دولت اصلاح این عدم تعادل را به تعویق بیندازد، «اصلاح نهایی» (کاهش ارزش شدید و ناگهانی پزو) دردناکتر خواهد بود و میتواند خود به بحرانی جدید دامن بزند.
۲. حلقۀ مفقوده: تأخیر مرگبار در سرمایهگذاری
برخلاف چرخههای بهبود اقتصادی گذشته که اغلب با رونق سرمایهگذاری (بهویژه سرمایهگذاری مستقیم خارجی) همراه بودند، برنامۀ فعلی نتوانسته است موتور سرمایهگذاری را روشن کند. سرمایهگذاری عمومی به دلیل ریاضت مالی شدید متوقف شده و سرمایهگذاری خصوصی نیز به دلیل عدم قطعیت سیاستها، ارزش بالای پزو و کندی در حذف کنترلهای سرمایه (Cepo) همچنان ضعیف است. این «تأخیر در سرمایهگذاری» یک تهدید جدی برای پایداری رشد اقتصادی است و نشان میدهد که بهبود فعلی، بیش از آنکه بر پایههای تولیدی استوار باشد، بر ثبات کوتاهمدت مالی متکی است.
۳. انباشت کند ذخایر ارزی
موفقیت هر برنامۀ تثبیت در آرژانتین به توانایی آن در جذب جریان سرمایۀ خارجی و انباشت ذخایر ارزی بستگی دارد. اما در این دوره، ذخایر ارزی بسیار کندتر از چرخههای گذشته در حال افزایش است. دلایل اصلی این امر، تداوم کنترلهای سرمایه (Cepo) و عدم دسترسی به بازارهای جهانی بدهی است. حتی عفو مالیاتی موفق دولت نیز نتوانسته این ضعف را جبران کند؛ زیرا بخش عمدۀ دلارهای وارد شده به سیستم بانکی، به جای تبدیلشدن به ذخایر ارزی بانک مرکزی، در حسابهای دلاری باقی مانده است.
چشمانداز آینده: در مسیر خروج یا تکرار بحران؟
دوام برنامۀ تثبیت در کوتاهمدت به تأمین مالی خارجی، به خصوص از سوی صندوق بینالمللی پول، بستگی دارد. اما این حمایت، بدون شک با شروطی مانند لزوم انعطافپذیری بیشتر نرخ ارز همراه خواهد بود که میتواند ثبات سیاسی و اقتصادی را به چالش بکشد.
گزارش بروکینگز با یک هشدار راهبردی به پایان میرسد: «فیل حاضر در اتاق» که سیاستگذاران آرژانتینی همچنان از آن غفلت میکنند، اصرار بر استفاده از رژیمهای نرخ ارز ثابت به جای پذیرش سازوکارهای انعطافپذیری است که همسایگان آنها در آمریکای لاتین با موفقیت به کار گرفتهاند. تاریخ بارها نشان داده که ورود به سیاستهای لنگر ارزی، آسان، اما خروج از آن بسیار دشوار و پرهزینه است. هرچه دولت فعلی برای عادیسازی بازار ارز و حذف کنترلها بیشتر تعلل کند، ریسک یک اصلاح دردناک و ناگهانی در آینده بزرگتر میشود. اگر این گذار به خوبی مدیریت نشود، آرژانتین بار دیگر در چرخۀ باطل «ثباتهای زودگذر و بحرانهای ویرانگر» گرفتار خواهد شد.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
