اقتصاد آرژانتین که دهههاست با بحرانهای مزمن دستوپنجه نرم میکند، با ظهور خاویر میلی به صحنه یکی از جسورانهترین و پرمخاطرهترین تجربههای سیاستگذاری اقتصادی لیبرترین رادیکال در تاریخ معاصر تبدیل شده است. برنامه «شوکدرمانی» او برای مهار تورم افسارگسیخته و اصلاح ساختاری، آرژانتین را در کانون یک بحث ایدئولوژیک جهانی قرار داده است. تحولات اخیر در این کشور که با نوسانات شدید سیاسی و اقتصادی همراه بوده، نه تنها برای آینده داخلی آن، بلکه برای توازن ژئوپلیتیک در آمریکای لاتین و روابط آن با قدرتهای جهانی؛ مانند ایالات متحده و چین از اهمیت راهبردی برخوردار است. درک این مسیر پرفرازونشیب مستلزم تحلیل دقیق سیاستهای اتخاذشده، واکنشهای بازار و نتایج سیاسی حاصل از آنهاست. برای تحلیل دقیق این وقایع و درک رابطه علت و معلولی میان سیاستهای دولت، بحرانهای مالی و مداخلات خارجی، ابتدا باید توالی زمانی رویدادهای کلیدی را مرور کنیم.
گاهشمار زمانی رویدادهای کلیدی (از دسامبر ۲۰۲۳ تا اکتبر ۲۰۲۵)
این گاهشمار، چارچوبی برای درک توالی رویدادهای سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک است که در بخشهای بعدی تحلیل خواهند شد. درک این ترتیب زمانی برای فهم ارتباط علت و معلولی میان سیاستهای اقتصادی، واکنش بازارها و نتایج سیاسی حیاتی است، زیرا نشان میدهد چگونه هر رویداد، زمینه را برای رویداد بعدی فراهم کرده است.
- دسامبر ۲۰۲۳: خاویر میلی کار خود را به عنوان رئیسجمهور آغاز کرد و بلافاصله سیاستهای ریاضتی شدید، از جمله کاهش چشمگیر هزینههای دولت، را به اجرا گذاشت.
- دسامبر ۲۰۲۴: دادههای منتشر شده در ژانویه ۲۰۲۵ نشان داد که تورم ماهانه به شکل قابل توجهی کاهش یافته و به ۲.۷٪ رسیده است.
- آوریل ۲۰۲۵: اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، به بوئنوسآیرس سفر کرد. صندوق بینالمللی پول (IMF) یک بسته نجات به ارزش ۲۰ میلیارد دلار را برای آرژانتین تصویب کرد و آرژانتین رسماً درخواست خود را برای تبدیل شدن به «شریک جهانی» ناتو ارائه داد.
- سپتامبر ۲۰۲۵: شکست سنگین حزب میلی در انتخابات استانی بوئنوسآیرس، باعث ایجاد بحران اعتماد در بازارها و آغاز یک بحران ارزی جدید شد. بانک مرکزی برای دفاع از پزو، در دو روز یک میلیارد دلار از ذخایر خود را هزینه کرد.
- ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۵: وزارت خزانهداری آمریکا با انتشار بیانیهای اعلام کرد که برای تثبیت پزو «آماده انجام اقدامات لازم است».
- اکتبر ۲۰۲۵: دولت ترامپ بستههای حمایت مالی خود را اعلام کرد که شامل یک خط سوآپ ارزی ۲۰ میلیارد دلاری و یک بسته حمایت از بدهی بخش خصوصی به ارزش ۲۰ میلیارد دلار بود. با این حال، فشار بر پزو همچنان ادامه یافت.
- ۲۶ اکتبر ۲۰۲۵: انتخابات میاندورهای کنگره برگزار شد.
- ۲۷ اکتبر ۲۰۲۵: حزب میلی، La Libertad Avanza (LLA)، با کسب پیروزی قاطع در انتخابات، موقعیت سیاسی خود را مستحکم کرد.
این رویدادها که از ریاضت اقتصادی آغاز و به یک بحران ارزی و سپس پیروزی قاطع انتخاباتی ختم شدند، بستر تحولات سیاسی و اقتصادی پیچیدهای را فراهم کردند که نیازمند تحلیل عمیقتر است.
تحولات سیاسی: از شوکدرمانی تا کسب مشروعیت دوباره
چشمانداز سیاسی آرژانتین در دوران میلی، مسیری پرنوسان را از عدم قطعیت شدید به سوی کسب مشروعیت مجدد انتخاباتی طی کرد. دولت او که در ابتدا با پایگاه سیاسی ضعیفی در کنگره مواجه بود، پس از یک بحران مالی ناشی از شکست انتخاباتی محلی، توانست با یک پیروزی قاطع در انتخابات میاندورهای، موقعیت خود را به شکل چشمگیری تقویت کند. این تحول سیاسی برای توانایی دولت در پیشبرد اصلاحات اقتصادی بلندمدت، اهمیت راهبردی داشت.
هنگامی که خاویر میلی به قدرت رسید، حزب او، La Libertad Avanza (LLA)، تنها ۳۷ کرسی از ۲۵۷ کرسی مجلس نمایندگان را در اختیار داشت. این اقلیت کوچک، توانایی دولت برای تصویب قوانین و پیشبرد اصلاحات ساختاری را به شدت محدود میکرد و او را به استفاده از احکام اجرایی و مذاکرات دشوار با احزاب میانهرو وابسته میساخت.
شکست سنگین حزب LLA در انتخابات استانی بوئنوسآیرس در سپتامبر ۲۰۲۵، یک نقطه عطف بحرانی بود. بازارها این نتیجه را به عنوان یک شاخص آیندهنگر تفسیر کردند که نشان میداد حمایت مردمی از سیاستهای ریاضتی دردناک در حال فرسایش است و شبح بازگشت به سیاستهای «پرخرج پرونیسم» را زنده کرد. این شکست بلافاصله بازارهای مالی را دچار وحشت کرد و به فرار سرمایه و فشار شدید بر پزو انجامید و دولت را در آستانه یک بحران تمامعیار قرار داد.
با این حال، نتایج انتخابات میاندورهای کنگره در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۵، همه معادلات را تغییر داد. حزب LLA توانست با کسب ۴۰.۷ درصد آرا در مقابل ۳۱.۷ درصد اپوزیسیون پرونیسم، یک پیروزی قاطع و فراتر از انتظار را رقم بزند. این نتیجه، موقعیت سیاسی میلی را به شدت تقویت کرد:
- تعداد کرسیهای LLA و متحدانش در مجلس نمایندگان به بیش از ۱۰۰ کرسی افزایش یافت.
- این تعداد اگرچه برای کسب اکثریت (۱۲۹ کرسی) کافی نیست، اما به میلی قدرت کافی برای دفاع از وتوهای ریاستجمهوری را میدهد و مانع از آن میشود که اپوزیسیون بتواند مصوبات پرهزینه را به او تحمیل کند.
- با این وجود، برای تصویب اصلاحات ساختاری کلیدی مانند اصلاحات مالیاتی، کار و بازنشستگی، دولت همچنان به ایجاد ائتلاف با احزاب میانهرو نیاز خواهد داشت.
این پیروزی سیاسی، مشروعیت تازهای به برنامه اصلاحی میلی بخشید و فضای تنفسی لازم برای تمرکز مجدد بر چالشهای پیچیده اقتصادی را برای دولت او فراهم کرد.
تحولات اقتصادی: قمار بزرگ بر سر تثبیت
برنامه اقتصادی میلی یک قمار پرریسک بود که ثبات اقتصاد کلان را به قیمت رکود شدید و افزایش فقر اجتماعی دنبال میکرد. این مسیر اقتصادی در سه مرحله کلیدی قابل تحلیل است: شوکدرمانی اولیه و نتایج آن، بحران ارزی پیش از انتخابات که پایداری مدل را به چالش کشید و چشمانداز پس از پیروزی که فرصتی دوباره برای اصلاحات فراهم کرد.
دولت میلی با اجرای یکی از شدیدترین و تهاجمیترین برنامههای ریاضت مالی در تاریخ اخیر آرژانتین که بسیار فراتر از تلاشهای پیشین بود، کار خود را آغاز کرد. اقدامات اصلی شامل کاهش مخارج واقعی (تورم دررفته) دولت به میزان ۳۰ درصد بود که معادل ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) است. این سیاست بهسرعت کسری بودجه اولیه را به مازاد مالی تبدیل کرد.
نتایج این سیاستها در مهار تورم خیرهکننده بود. تورم سالانه از ۲۸۹٪ در آوریل ۲۰۲۴ به ۳۲٪ تا سپتامبر ۲۰۲۵ کاهش یافت. اما این موفقیت هزینههای اجتماعی سنگینی به همراه داشت:
- افزایش فقر: نرخ فقر به ۵۳٪ افزایش یافت.
- کاهش مصرف و دستمزد: مصرف خصوصی ۲۰٪ کاهش یافت و دستمزدهای واقعی دچار افت شدیدی شدند. کاهش پرداخت مستمریها و هزینههای پروژههای عمومی به تنهایی نزدیک به نیمی از کل کاهش هزینههای دولت در سال ۲۰۲۴ را تشکیل میداد.
این کاهش فزاینده در هزینههای اجتماعی، آسیبپذیری سیاسی دولت را تشدید کرد و زمینه را برای بحران اعتماد بازار پس از شکست در انتخابات استانی سپتامبر فراهم آورد.
راهبُرد دولت برای مهار تورم، بر یک مدل شناختهشده به نام «تثبیت مبتنی بر نرخ ارز» (Exchange Rate-Based Stabilization – ERBS) متکی بود. این راهبُرد شامل کاهش ارزش ماهانه پزو به میزان ثابت ۲ درصد بود که با عنوان نظام «میخکوب خزنده» (crawling peg) شناخته میشود. این سیاست اگرچه به کاهش سریع تورم کمک کرد، اما به یک تله کلاسیک منجر شد: از آنجا که نرخ کاهش ارزش پزو بسیار کمتر از تورم داخلی بود، ارزش واقعی پزو ۳۵ درصد تقویت شد. این ارزشگذاری بیش از حد، صادرات را گران و واردات را ارزان میکند و مستقیماً مانع ایجاد مازاد تجاری لازم برای انباشت ذخایر دلاری میشود.
این راهبُرد، در تضاد با برنامههای تثبیت موفق گذشته، مانع از انباشت ذخایر ارزی کافی شد. در نتیجه، ذخایر ارزی قابلاستفاده بانک مرکزی به کمتر از ۵ میلیارد دلار و در مقاطعی حتی به ۷۰۰ میلیون دلار کاهش یافت و اقتصاد را در برابر شوکهای خارجی آسیبپذیر کرد. این آسیبپذیری با شکست در انتخابات استانی سپتامبر آشکار شد. نگرانی از آینده سیاسی دولت میلی باعث فرار سرمایه و فشار شدید بر پزو شد، تا جایی که بانک مرکزی مجبور شد تنها در دو روز، یک میلیارد دلار برای دفاع از نرخ ارز هزینه کند و کشور را در آستانه یک بحران ارزی تمامعیار قرار دهد.
این بحران اقتصادی عمیق، زمینه را برای مداخله قابل توجه بازیگران خارجی، به ویژه ایالات متحده، فراهم آورد که هم با اهداف ژئوپلیتیک و هم با منافع سیاسی دولت وقت آمریکا گره خورده بود.
نفوذ خارجی و نقش ایالات متحده
بحران اقتصادی آرژانتین با یک چرخش استراتژیک در سیاست خارجی همزمان شد و این کشور را به یکی از نزدیکترین متحدان دولت دونالد ترامپ در آمریکای لاتین تبدیل کرد. این همسویی که در بستر رقابت ژئوپلیتیک فزاینده میان ایالات متحده و چین در منطقه رخ داد، به مداخله مالی بیسابقهای از سوی واشنگتن منجر شد. این اقدام که از سوی تحلیلگرانی چون گیلیان تت به عنوان نوعی «ژئوفایننس» (geofinance) یا «شکل عریانی از امپریالیسم مالی» توصیف شده، با هدف جلوگیری از فروپاشی اقتصادی دولت میلی و تقویت یک شریک ایدئولوژیک کلیدی صورت گرفت.
بسته نجات آمریکا دولت ترامپ، به رهبری وزیر خزانهداری اسکات بسنت، یک بسته حمایت مالی چندوجهی را برای تثبیت اقتصاد آرژانتین طراحی کرد. این حمایت بهصراحت با هدف تثبیت دولت میلی پیش از انتخابات میاندورهای صورت گرفت. مؤلفههای اصلی این بسته عبارت بودند از:
- خرید مستقیم پزو: وزارت خزانهداری آمریکا به طور مستقیم در بازار ارز مداخله کرد و پزو خریداری نمود. برآوردها حاکی از آن است که ارزش این خریدها حدود ۷۵۰ میلیون دلار بوده است.
- خط سوآپ ارزی: یک خط سوآپ ارزی به ارزش ۲۰ میلیارد دلار از طریق صندوق تثبیت ارزی خزانهداری آمریکا (ESF) در اختیار آرژانتین قرار گرفت.
- بسته حمایت از بدهی: واشنگتن پیشنهاد یک بسته ۲۰ میلیارد دلاری دیگر با حمایت بانکهای خصوصی و صندوقهای ثروت ملی برای کمک به آرژانتین در بازپرداخت بدهیهایش را مطرح کرد.
این حمایت به طور آشکار به اهداف سیاسی گره خورده بود. دونالد ترامپ بهصراحت اعلام کرد که ادامه کمکها به پیروزی میلی در انتخابات میاندورهای بستگی دارد که این موضوع انتقاداتی را در داخل آمریکا مبنی بر مداخله در انتخابات یک کشور خارجی برانگیخت.
حمایت آمریکا در برابر یک چرخش استراتژیک از سوی آرژانتین صورت گرفت. دولت میلی روابط خود را در حوزه دفاعی و امنیتی به طور کامل به سمت آمریکا و غرب متمایل کرد:
- همکاری با ناتو: آرژانتین رسماً درخواست کرد تا به عنوان «شریک جهانی» ناتو شناخته شود.
- خرید تسلیحات آمریکایی: دولت میلی قرارداد خرید ۲۴ جنگنده F-16 ساخت آمریکا را نهایی کرد و پیشنهاد چین برای فروش جنگندههای JF-17 را رد نمود.
این چرخش، واکنشهای ژئوپلیتیکی را به همراه داشت:
- انتقادات داخلی در آمریکا: هم متحدان «ماگا» (به دلیل حمایت از یک رقیب در حوزه کشاورزی) و هم دموکراتها (به دلیل مداخله در انتخابات خارجی) از این اقدام انتقاد کردند.
- موضع چین: پکن با وجود چرخش آرژانتین، خط سوآپ ارزی خود با این کشور را تمدید کرد، اما همزمان اظهارات بسنت علیه چین را «افتراهای مخرب» خواند و واشنگتن را به دنبال کردن «نسخه جدیدی از دکترین مونرو» متهم کرد.
این حمایت خارجی اگرچه برای بقای کوتاهمدت دولت میلی حیاتی بود و بحران نقدینگی را موقتاً مهار کرد، اما چالشهای ساختاری و بنیادین اقتصاد آرژانتین را حلنشده باقی گذاشت.
نتیجهگیری: مسیر پیش رو
پیروزی قاطع خاویر میلی در انتخابات میاندورهای اکتبر ۲۰۲۵، به او یک «مشروعیت تازه» برای ادامه برنامه اصلاحات اقتصادی بخشید و بحران سیاسی فوری را که دولت او را تهدید میکرد، برطرف ساخت. این پیروزی، همراه با حمایت مالی استراتژیک از سوی ایالات متحده، به دولت آرژانتین فرصتی برای تنفس و بازنگری در سیاستهای خود داده است. با این حال، چالشهای ساختاری عمیقی همچنان پابرجا هستند و مسیر پیش رو دشوار باقی میماند.
چالشهای اصلی باقیمانده که پایداری بلندمدت برنامه اقتصادی را تعیین خواهند کرد، عبارتاند از:
- اصلاح رژیم ارزی: سیاست تثبیت مبتنی بر نرخ ارز منجر به ارزشگذاری بیش از حد پزو شده است. دولت باید راهی برای خروج از این لنگر ارزی بیابد، بدون آنکه یک جهش تورمی جدید را کلید بزند. این اقدام برای بازگرداندن رقابتپذیری صادرات حیاتی است.
- انباشت ذخایر ارزی: آرژانتین برای پرداخت بدهیهای دلاری خود که در سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۸ میلیارد دلار میرسد و همچنین برای لغو کنترلهای ارزی (cepo)، نیاز فوری به انباشت ذخایر ارزی دارد. موفقیت در این زمینه، آزمون اصلی اعتبار برنامه اقتصادی خواهد بود.
- ایجاد ائتلافهای سیاسی: با وجود تقویت جایگاه در کنگره، حزب میلی همچنان برای تصویب اصلاحات ساختاری بلندمدت (در حوزههای مالیاتی، کار و بازنشستگی) فاقد اکثریت است. توانایی او در ایجاد ائتلافهای پایدار با احزاب میانهرو، سرنوشت این اصلاحات را رقم خواهد زد.
در چشمانداز کوتاهمدت، حمایت ایالات متحده به آرژانتین زمان خریده است. اما همانطور که تاریخ اقتصادی آرژانتین نشان میدهد، «ورود به لنگرهای نرخ ارزْ آسان، و خروج از آنها دشوار است». پایداری برنامه اقتصادی میلی در نهایت به توانایی او در مدیریت این توازن دشوار میان ثبات سیاسی، اصلاحات دردناک اقتصادی و مدیریت انتظارات بازار بستگی خواهد داشت. آرژانتین از بحران فوری عبور کرده، اما قمار بزرگ برای دستیابی به ثبات پایدار همچنان ادامه دارد.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
