در تاریخ ۸ سپتامبر ۲۰۲۵، چین شروع به پذیرش درخواستها برای یارانههای سراسری مراقبت از کودکان کرد که از ۱ ژانویه به طور بازگشتی قابل اعمال است. این سیاست پرچمدار تلاش چین برای معکوس کردن نرخ تولد بسیار پایین کشور است. پیشتر، در ماه اوت، شورای دولتی اعلام کرده بود که دولت هزینۀ سال آخر پیشدبستانی کودکان را پرداخت خواهد کرد. در سالهای اخیر، دولت تخفیفهای مالیاتی، مشوقهای مسکن و پوشش درمانهای باروری را برای تشویق به تشکیل خانواده ارائه کرده است.
اما این اقدامات احتمالاً موفق نخواهند بود. نرخ تولد چین از ۲.۵ تولد به ازای هر زن در سال ۱۹۹۰ به تنها ۱ تولد به ازای هر زن در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است. کاهش نرخ تولد کشور نه تنها یک مشکل اقتصادی بلکه یک مشکل فرهنگی است. برای بسیاری از جوانان، مانع واقعی نه هزینههای پرورش کودکان، بلکه باور به این است که والد شدن در آیندهای که به نظر نامطمئن و غیرقابل سرمایهگذاری میآید، منطقی نیست. اگر سیاستها به این ناراحتی عمیقتر نپردازند، یارانهها و پاداشها کمکی به مهار کاهش نرخ تولد نخواهند کرد.
این عدم تطابق اهمیت دارد. کاهش جمعیت تهدیدی برای رشد داخلی چین، تابآوری زنجیرههای تأمین جهانی و حتی ثبات ژئوپولیتیکی است. تصمیمات باروری اساساً تصمیماتی دربارۀ آینده هستند. وقتی یک نسل از والدین شدن دور میشود، این فقط به معنای تردید نیست، بلکه نشانهای از کنارهگیری گستردهتر از امید به آینده است.
در حالی که نسلهای گذشته در چین، اغلب شاهد بودند که کار سخت به جابهجایی اجتماعی و پیشرفت منتهی میشود، تحقیقات نشان میدهد که تحرک اجتماعی در میان نسلهایی که پس از دهه ۱۹۷۰ متولد شدهاند کاهش یافته است. امروز بسیاری از جوانان چینی این مسیر را همچون یک دستگاه دوار بیهدف میبینند؛ مسیر خستهکنندهای که نه ثباتی به همراه دارد و نه معنایی. در این شرایط، ازدواج و والدین شدن بیشتر از اینکه بهعنوان دستاوردهای مهم دیده شوند، به باری سنگین تبدیل میشوند. این سرخوردگی موجب به وجود آمدن جریانهای فرهنگی مانند جنبش «دراز کشیدن روی تخت» ، و شعارهای ویروسی همچون «نه ازدواج، نه بچه، امن بمانید» ، شده است که کنارهگیری از جاهطلبی، زندگی خانوادگی و انتظارات اجتماعی را نشان میدهد.
فشارهای اقتصادی، از جمله هزینههای سرسامآور مسکن، شغلهای ناپایدار و فرهنگ کاری سخت «۹۹۶» بخشی از داستان هستند. اما این مشکلات با مسئلهای عمیقتر درهم آمیختهاند: از دست دادن ایمان به آینده. جوانان به طور فزایندهای شک دارند که آیا سیستم تلاشها را پاداش میدهد یا چیز ارزشمندی برای ساختن به سوی آن وجود دارد؟! در این زمینه، والدین شدن کمتر بهعنوان یک شادی برای انتظار، بلکه بیشتر بهعنوان باری برای اجتناب دیده میشود.
تابستان گذشته، زمانی که من یک سری سخنرانی در چین داشتم، تقریباً همه دانشگاهها و سازمانهایی که بازدید کردم از من خواستند در مورد عوامل باروری پایین و شواهدی که نشان میدهد کدام سیاستها ممکن است مؤثر واقع شوند، صحبت کنم. من از تحقیقات خودم در مورد رابطۀ بین ترتیبات کاری انعطافپذیر و باروری استفاده کردم تا نشان دهم چه درسهایی ممکن است قابل اعمال باشد. اما آنچه بیشتر از همه توجه من را جلب کرد، اتفاقی بود که پس از آن افتاد. در چند سخنرانی، برخی از مخاطبان جوان به من نزدیک شدند تا نه دربارۀ یارانهها یا مراقبت از کودکان، بلکه بهطور صادقانه از من بپرسند چرا شخصاً تصمیم گرفتم فرزند داشته باشم. برای آنها، در آیندهای که آن را تاریک میبینند، این کار چندان منطقی به نظر نمیرسید. چرا سالها وقت خود را صرف بزرگ کردن کودک کنید وقتی میتوانید به جای آن وقت خود را صرف پیگیری علایق خود کنید؟ سوالات آنها نشان داد که چقدر بسیاری از جوانان چینی والدین شدن را بهعنوان چیزی غیرمنطقی میبینند، نه فقط غیرقابل تأمین.
آمارها این عقبنشینی را نشان میدهند: ثبت ازدواجها از سال ۲۰۱۳ به طور پیوسته کاهش یافتهاند و در سال ۲۰۲۴ به کمترین حد خود رسیدند. قصد باروری (یعنی تعداد کودکانی که مردم میگویند میخواهند) به طور پیوسته کاهش یافته است، حتی در میان طبقات ثروتمند. برخلاف کشورهایی مانند فرانسه یا ایتالیا که جوانان معمولاً تمایل دارند دو یا بیشتر بچه داشته باشند، اما با محدودیتهای عملی روبرو هستند، بسیاری از جوانان چینی دیگر حتی آرزویی برای داشتن فرزند ندارند. برای برخی، این فقط به تأخیر انداختن نیست، بلکه به معنای انصراف از این مسئله است.
همانطور که جیا یو، جامعهشناس دانشگاه پکن، در مصاحبهای در سال ۲۰۲۴ با حساب وِیچَت «شایعات جمعیتی جدی» توضیح داد: «مردم فقط به وضعیت فعلی خود فکر نمیکنند؛ آنها از خود میپرسند در چه دنیایی فرزندشان رشد خواهد کرد. اگر من خودم تحت فشار هستم، چرا بخواهم یک کودک را وارد همان محیط کنم؟» نگرانی عمومی دربارۀ آینده حتی در میان کسانی که درآمد و مسکن ثابتی دارند، باعث کاهش تمایلات باروری میشود.
پاسخ دولت به این مسئله یک موج از سیاستهای طرفدار افزایش باروری بوده است: پاداشهای تولد، مرخصی زایمان طولانیتر و کمپینهایی که از زنان میخواهند به «خانواده بازگردند». با این حال، این سیاستها اغلب نقشهای سنتی جنسیتی را تقویت میکنند و بار مراقبت را بر دوش زنان میگذارند، در حالی که حمایت زیادی از مردان یا مسئولیت مشترک ارائه نمیدهند. در عین حال، مردان تحت فشار مالی فزایندهای قرار دارند و از حمایتهای نهادی کمی برخوردارند. به جای پرداختن به ریشههای فرهنگی و عاطفی نارضایتی، چنین اقداماتی ممکن است آن را تشدید کنند و باعث شوند که والدین شدن حتی کمتر قابل انجام به نظر برسد.
در پشت کاهش جمعیت، دو گروه قرار دارند: کسانی که میخواهند فرزند داشته باشند اما قادر به تأمین آن نیستند، و کسانی که دیگر نمیبینند این کار ارزشمند است؛ گروهی که نظرسنجیها نشان میدهند که بیش از یک چهارم دانشجویان دانشگاه چین را شامل میشود. برای گروه اول، یارانههای فعلی بسیار کمتر از آن چیزی هستند که برای جبران هزینههای بالای مسکن، ساعتهای کاری طولانی و محدودیتهای مراقبت از کودکان مورد نیاز است. برای گروه دوم، هیچ یارانهای احتمالاً تأثیرگذار نخواهد بود. بیعلاقگی آنها به داشتن فرزند نشاندهندۀ سرخوردگی از بزرگسالی است؛ یک خستگی از وظایفی که دیگر احساس معنی نمیکنند.
برگرداندن نرخ پایین باروری نیازمند چیزی بیشتر از مشوقهای مالی است. این کار نیاز به بازسازی اعتماد به نهادها، گسترش فرصتهای زندگی و بازگرداندن احساس ثبات و هدف برای نسل آینده دارد. بدون این موارد، هیچ یارانهای نمیتواند افراد سرخورده را متقاعد کند که کودکی به دنیایی که به آن اعتقادی ندارند بیاورند.
اهمیت این مسئله فقط به چین محدود نمیشود. با یکی از بزرگترین جمعیتهای جهان که به سمت کاهش جمعیت پیش میرود، پیامدهای آن به طور جهانی تأثیر خواهد گذاشت، از بازارهای کار تا زنجیرههای تأمین و سیاستهای بینالمللی. زمانی که یک جامعه ایمان خود را به آینده از دست میدهد، آثار آن فقط در مرزهای آن جامعه متوقف نمیشود. چالش چین بنابراین فقط جمعیتی نیست، بلکه هستیشناختی است. مسیر بازگرداندن نرخ باروری نه از طریق یارانهها، بلکه از طریق ایمان، از طریق بازسازی یک دیدگاه از آینده است که جوانان بتوانند آن را ببینند، به آن اعتماد کنند و آن را بهعنوان آیندۀ خود در آغوش بگیرند.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
