پیشنهاد دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملی (MHP)، که بخشی از ائتلاف حاکم در ترکیه است، برای «اتحاد ترکیه-روسیه-چین (TRÇ) علیه اتحاد شیطانی آمریکا-اسرائیل»، بحثهایی را در مورد امکان و شرایط چنین اتحادی برانگیخته است. جای تعجب است که پیشنهاد اتحاد چگونه در جهان و به ویژه در روسیه طنینانداز میشود. ما مصاحبهای با دکتر کامران حسناف، عضو هیئت علمی دانشگاه دوستی خلقهای روسیه، در مورد بازتاب این پیشنهاد و اتحادهای فعلی/ممکن در جهان داشتیم.
- جنگها در اوکراین و خاورمیانه ادامه دارند. چه درگیریهای اساسی باعث این جنگها شده است و آیا این احتمال وجود دارد که آنها به یک جنگ جهانی تبدیل شوند؟
این درگیریها بدون شک نتیجۀ درگیریهای اساسی هستند. در مورد اوکراین، این درگیریها ناشی از گسترش ناتو و تضاد بین مفهوم امنیتی اروپا و یورو-آتلانتیک با مفهوم امنیتی روسیه است. در مورد خاورمیانه، این درگیری حل نشدۀ فلسطین و اسرائیل است که یکی از طولانیترین درگیریهای زمان ماست. آیا این میتواند به یک جنگ جهانی تبدیل شود؟ من معتقدم که در خاورمیانه، اگر اسرائیل تجاوز خود را علیه سایر کشورهای همسایه، مانند ترکیه و ایران، گسترش دهد، حداکثر میتواند به یک جنگ منطقهای تبدیل شود. من انتظار یک جنگ جهانی را در آنجا ندارم. با این حال، در جبهۀ اروپا، یک جنگ جهانی امکانپذیر است زیرا در یک طرف قدرت هستهای روسیه و در طرف دیگر قدرتهای هستهای بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده قرار دارند.
- چه اتحادهایی به دلیل این جنگها پدید آمد؟ آیا میتوانیم انتظار داشته باشیم که در آینده اتحادهای جدیدی شکل بگیرند؟
در مورد مناقشه اوکراین، میتوانیم از تشکیل اتحادی بین اروپا و اوکراین و تا حدودی بین ایالات متحده و اوکراین صحبت کنیم. از سوی دیگر، حداقل در دوران دولت ترامپ، اتحاد بین اروپا و ایالات متحده در حال تضعیف و کمثباتتر شدن است. در همین حال، بریتانیا در تلاش است تا اتحادهای خود را در کنار اروپا ایجاد کند. ابتکاری در بریتانیا برای بازگشت به اروپا پس از برگزیت وجود دارد و در عین حال، بریتانیا میخواهد با تشکیل اتحادی متشکل از بریتانیا، لهستان، اوکراین و کشورهای بالتیک، مستقل عمل کند. آنها میخواستند ترکیه را نیز در این اتحاد قرار دهند، اما این امر محقق نشد. در مورد خاورمیانه، کشورهای عربی در نتیجۀ جنگ غزه، اتحادی تشکیل دادهاند. کشورهای عربی در حال حاضر در حال بحث در مورد ایجاد ساختاری برای جایگزینی ناتو هستند، اما هنوز برای برداشتن گامهای عملی خیلی زود است. از سوی دیگر، اتحاد بین ترکیه، قطر و سوریه در حال قویتر شدن است. سوم، اقدامات اسرائیل، جهان اسلام و عرب را مجبور میکند تا با هم همکاری نزدیکتری داشته باشند. بنابراین، ما شاهد جلسات مداوم بین سازمانهای همکاری اسلامی و اتحادیۀ عرب هستیم. اختلافات بین ایران و کشورهای عربی، ترکیه و کشورهای عربی، و مصر و عربستان سعودی کمتر شده است و اکنون بحثها بیشتر متوجه اسرائیل است. در مورد ظهور اتحادهای جدید، من معتقدم که ناتوی عربی در درازمدت ظهور خواهد کرد، اما آنچه تاکنون اتفاق افتاده برای ظهور این اتحاد کافی نیست. زیرا به نظر من، کشورها هنوز میزان تهدید اسرائیل را به طور کامل ارزیابی نکردهاند. علاوه بر این، یکی از پیامدهای درگیری اوکراین، ایجاد اتحاد کرۀ شمالی و روسیه بود.
- در ترکیه، دولت باغچهلی اتحاد ترکیه-روسیه-چین علیه محور شرارت آمریکا-اسرائیل را پیشنهاد داد. این پیشنهاد در روسیه چگونه مورد استقبال قرار گرفت؟
من هنوز پاسخ رسمی در مورد باغچهلی ندیدهام، اما باید فوراً اشاره کنم که آنها با کمی سوءظن به باغچهلی نزدیک میشوند، زیرا در روسیه نگرش منفی نسبت به حزب حرکت ملی و سازمان بوزکورتلار مرتبط با آن وجود دارد. نقشۀ توران که باغچهلی اخیراً به اردوغان ارائه داده است، هنگام فکر کردن به چنین رویدادهای منفی اخیر به ذهن خطور میکند. اما خود این ایده برای روسیه کاملاً منطقی و قابل درک است. روسیه به تقویت ساختار اوراسیا و تحکیم اکثریت جهانی علاقهمند است. به نفع روسیه است که ترکیه در درجۀ اول مستقل عمل کند و در درجۀ دوم به روسیه نزدیکتر شود. به نظر من، تلاش ترکیه برای پیوستن به بریکس و سازمان همکاری شانگهای و شرکت اردوغان در جلسات این دو سازمان بخشی از این فرآیند است. با این حال، اگر قرار باشد این اتحاد وجود داشته باشد، ممکن است کمتر رسمی باشد، زیرا رسمی کردن این اتحاد تا زمانی که ترکیه عضو ناتو است دشوار خواهد بود. علاوه بر این، هیچ اتحاد نظامی بین روسیه و چین نیز وجود ندارد. بنابراین، باید گامهای مشخصی برداشته شود. من فکر میکنم چنین انتظاری بین روسیه و چین بیشتر از ترکیه و روسیه یا ترکیه و چین است.
- تحت چه شرایطی این اتحاد بالقوه میتواند وجود داشته باشد؟
شرایط این اتحاد، خروج ترکیه از ناتو و حل و فصل تمام مسائل مشکلساز بین روسیه و ترکیه است. دلیل این امر وجود نقاط بحرانی مانند قفقاز جنوبی، اوکراین و سوریه است. تا زمانی که این نقاط بحرانی حل نشوند، تشکیل یک اتحاد واقعبینانه نیست.
- اگر این اتحاد به واقعیت تبدیل شود، چه بازتابی در سراسر جهان خواهد داشت؟ واکنش احتمالی ایالات متحده و اسرائیل چه خواهد بود؟
هرگونه تقویت اتحاد بین کشورهای جنوب جهان، مغایر با دستور کار ایالات متحده است که به دنبال نزدیکی بیشتر به این کشورها نسبت به خودشان است. این امر مانع از برنامههایی برای تضعیف چین و پیشنهاد ترامپ برای نزدیکی بین روسیه و ایالات متحده علیه چین میشود. اگر آمریکا به این درگیری ادامه دهد، این اتحاد روسیه را تقویت خواهد کرد که به نفع آمریکا نیست. واکنش ترامپ وقتی گفت که تعرفۀ ۱۰۰ درصدی بر کشورهای عضو بریکس اعمال خواهد کرد، واکنشی احتمالی به اتحاد احتمالی بین ترکیه، چین و روسیه است. واکنش شدیدی وجود خواهد داشت. بعید است که اسرائیل از این اتحاد راضی باشد زیرا ترکیه، یک دشمن استراتژیک را تقویت میکند و اسرائیل نگاه مثبتی به این اتحاد ندارد. با این حال، بعید است که اسرائیل همزمان علیه روسیه، چین و ترکیه اقدامی انجام دهد.
- آیا احتمال جنگ بین ترکیه و اسرائیل را پیشبینی میکنید؟ عواقب آن چه خواهد بود؟
روابط ترکیه و اسرائیل روز به روز رو به وخامت است. اسرائیل قبلاً با ایران میجنگید، اما اکنون جنگ با ترکیه را نیز آغاز کرده است. حداقل در سطح کارشناسان و روزنامهنگاران. میبینیم که اسرائیلیها نه تنها اجازۀ حمله به فلسطین، ایران و قطر، بلکه به خاک ترکیه را نیز دادهاند. به عبارت دیگر، ترکیه در اسناد رسمی اطلاعاتی اسرائیل به عنوان یک تهدید ذکر شده است. من معتقدم که پس از پایان درگیری در فلسطین، اگر به نفع اسرائیل تمام شود، ایران ضعیف شود و کشورهای عربی ناتوان شوند، اسرائیل ممکن است توجه خود را به ترکیه معطوف کند. با این حال، عواقب آن برای اسرائیل منفی خواهد بود زیرا، همانطور که دریاسالار سیهات یایسی نیز گفت، ترکیه میتواند به ارتشی ۴۰ میلیونی برسد و چیزی از اسرائیل باقی نخواهد ماند. بنابراین، اگر اسرائیل تصمیم به انجام چنین کاری بگیرد، میتواند چیزهای زیادی را از دست بدهد و من مطمئن نیستم که آمریکا از اسرائیل حمایت کند. با این حال، باید عامل سلاحهای هستهای را نیز در نظر بگیریم. من احتمال اینکه اسرائیل بتواند این کار را انجام دهد را رد نمیکنم. عواقب و ویرانیهای بزرگی برای ترکیه در پی خواهد داشت. با این حال، این هنوز مانع از نابودی اسرائیل توسط ارتش ترکیه نخواهد شد.
- وضعیت فعلی و نتیجۀ جنگ اسرائیل و ایران چه چیزی را به ما میگوید؟
درگیری بین اسرائیل و ایران نشان داد که اسرائیل از ضعف ایران، تضعیف حزبالله و حماس و تغییر رژیم در سوریه برای حمله مستقیم به ایران استفاده کرد. نمیتوانم بگویم که این کار بیاثر بود. پس از مدتی، ایرانیها نیز شروع به اعتراف به آسیب دیدن زیرساختهای هستهای خود کردند. با این وجود، تمایل ایران برای ادامۀ مذاکرات با ایالات متحده ثابت میکند که استراتژی اسرائیل در اصل موفقیتآمیز بوده است. ایران در حال حاضر قادر به کمک به نوار غزه به هیچ وجه نیست. حماس نیز عملاً بدون کمک رها شده است. در مورد عواقب، من معتقدم که نتیجۀ اصلی برای کشورهای منطقه این است که اسرائیل از انجام هیچ کاری دریغ نخواهد کرد. نتانیاهو اسرائیل بزرگ را تأسیس خواهد کرد و سایر کشورها باید در این مورد هوشیار باشند. دیگر نمیتوان به حمایت ایالات متحده تکیه کرد. ایالات متحده نشان داده است که در هنگام حمله اسرائیل، از ترکیه، کشورهای عربی یا هر کشور دیگری که به تضمینهای امنیتی ایالات متحده اعتقاد دارد، محافظت نخواهد کرد. به عبارت دیگر، برای ایالات متحده، اسرائیل از همه کشورهای دیگر روی هم رفته مهمتر است.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
