ساختار امنیتی آسهآن در قرن بیست و یکم به دلیل تداوم درگیریهای سنتی، افزایش رقابت قدرتهای بزرگ، و تهدیدهای غیرسنتی جدید، که هوش مصنوعی به عنوان یک نیروی مخرب در آنها ظاهر میشود، با فشار بیسابقهای روبرو است. آسهآن باید چارچوب استراتژیک خود را اصلاح کند، زیرا با تهدیدهای امنیتی متنوع و مرتبط به هم مواجه است. این بلوک دچار به حاشیهرانده شدن استراتژیک شده است، زیرا مکانیسمهای اجماعمحور آن در رسیدگی مؤثر به تهدیدهای جدید شکست خوردهاند، به ویژه زمانی که تغییرات ساختاری و تلاشهای هماهنگ برای نوآوری اجرا نمیشوند. خطرناکترین تهدیدهای امنیتی در محیط ژئوپلیتیکی آسهآن از مناقشات بین کشورها ناشی میشود. دریای جنوبی چین منبع اصلی تنشهای دریایی است، زیرا چین و چهار کشور عضو آسهآن، شامل ویتنام، فیلیپین، مالزی و برونئی، ادعاهای متقابلی دارند که به افزایش حضور نظامی و کاهش اعتماد منجر شده است.
ارزیابی امنیتی منطقۀ آسیا-اقیانوسیه، افزایش ۱۵ درصدی درگیریهای کشتیهای گارد ساحلی چین با نیروهای دریایی جنوب شرق آسیا را در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال ۲۰۲۳ ثبت کرده است، و حوادث خطرناک مربوط به توپهای آبپاش و مانورهای کشتیها نیز بیشتر شدهاند. وحدت آسهآن تحت فشار قرار گرفته است، زیرا کشورهای عضو آمادگیهای متفاوتی برای مقابله با پکن دارند. بحران جاری در میانمار نیز با ورود به چهارمین سال پس از کودتای نظامی ۲۰۲۱، شرایط انسانی را بدتر کرده و بیثباتی بیشتری در منطقه ایجاد میکند.
بر اساس کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان (UNHCR)، طرح «اجماع پنج مادهای» که توسط آسهآن آغاز شد، نتوانسته حکومت نظامی را از انجام عملیات نظامی در سال ۲۰۲۴ باز دارد، عملیاتی که ۲.۶ میلیون نفر را مجبور به ترک خانههایشان کرد و در تایلند و منطقۀ شمال شرقی هند نیز بیثباتی ایجاد نمود. درگیری مرزی کامبوج و تایلند نشان میدهد که چگونه کشورهای عضو آسهآن میتوانند از طریق اقدامات نظامی با یکدیگر بجنگند، هرچند این موضوع توسط جامعه بینالمللی نادیده گرفته شد. منطقۀ معبد «پراسات تا مون توم» در اوایل سال ۲۰۲۴ شاهد درگیریهایی بود که منجر به ۱۲ کشته و آواره شدن بیش از ۳۰۰۰ نفر شد. این خشونت پس از کمک مالزی برای مذاکره بر سر یک توافق پایان یافت، اما این حادثه ثابت کرد که آسهآن فاقد قدرت لازم برای جلوگیری یا توقف درگیریها بین کشورهای عضو خود است. اصل عدم مداخله، مانع از اقدام مستقل میانجیگریهای موردی برای حلوفصل اختلافاتی میشود که ثبات منطقهای را تهدید میکنند، و در نتیجه، استفاده از زور به یک راهحل معمول برای درگیریهای داخلی تبدیل میشود.
رقابت قدرتهای بزرگ، چالشهای بیشتری را در این زمینهها ایجاد میکند. منطقه هند-اقیانوسیه به یک منطقۀ استراتژیک تبدیل شده است که در آن سیستمهای امنیتی مختلف با یکدیگر رقابت میکنند، واشنگتن اتحادهای خود را از طریق AUKUS و Quad تقویت میکند، در حالی که پکن ابتکار کمربند و جاده و شراکتهای امنیتی خود با کامبوج، لائوس و میانمار را پیش میبرد. جایگاه آسهآن به عنوان یک سازمان مرکزی بیشتر به یک مفهوم تبدیل شده است، زیرا قدرتهای بیرونی ترجیح میدهند به جای استفاده از چارچوبهای آسهآن، از طریق توافقات مستقیم بین دو یا سه کشور عمل کنند. تقسیم آسهآن به کشورهای کوچکتر، توانایی آنها برای مذاکره به عنوان یک واحد را تضعیف کرده، آنها را در برابر فشارهای خارجی آسیبپذیر میسازد و به قدرتهای بیرونی امکان میدهد از اختلافات داخلی آسهآن سوءاستفاده کنند.
تهدیدات غیرسنتی اکنون در گسترهای وسیعتر پخش شدهاند، چرا که پیچیدگی عملیاتی آنها به طور چشمگیری افزایش یافته است. آسیبپذیریهای امنیت سایبری به حیاتیترین مسئله در این زمینه تبدیل شدهاند. بین ژانویه و اوت ۲۰۲۴، کشورهای عضو آسهآن۱۵۹۴ حملۀ سایبری را تجربه کردند، که شامل یک حمله باجافزاری بزرگ به مرکز ملی داده اندونزی بود و باعث اختلالات چند هفتهای در عملیات دولتی شد. تعداد حملات انکار سرویس توزیعشده (DDoS) همچنان در حال افزایش است، اما مهاجمان اکنون سرقت دادهها و اختلال در سیستمهای حیاتی را به حملات سنتی مانند نقض دادهها و تغییر چهره وبسایتها که در اوت ۲۰۲۴ رخ داد، ترجیح میدهند. خطرات مرتبط با هوش مصنوعی، خطر این تهدیدات را افزایش داده است. کمپینهای فیشینگ با هدایت هوش مصنوعی، تبلیغات دروغین (دیپفیک)، و ابزارهای خودکار اسکن آسیبپذیری، توسط بازیگران وابسته به دولت و مجرمان سایبری مورد استفاده قرار میگیرند. ارزیابی تهدیدات سایبری ۲۰۲۴ اینترپل برای آسیا و اقیانوس آرام جنوبی نشان میدهد که اپراتورهای بیتجربه نیز اکنون میتوانند با استفاده از فناوری هوش مصنوعی مولد، حملات سایبری خطرناکی را انجام دهند. سیستمهای مختلف حکمرانی دیجیتال و سطوح متفاوت بودجۀ امنیت سایبری کشورهای عضو آسهآن، آسیبپذیریهای امنیتی را ایجاد میکند.
تغییرات اقلیمی به عنوان یک نیروی جدید عمل میکند که الگوهای بیثباتی جدیدی را در سراسر جهان ایجاد میکند. حوضۀ رودخانۀ مکونگ، که بیش از ۶۰ میلیون نفر را پشتیبانی میکند، با تهدیدات دوگانۀ ناشی از افزایش ساخت سد در بالادست و الگوهای آب و هوایی غیرقابل پیشبینی روبرو است. کمیسیون رودخانه مکونگ، کاهش ۲۰ درصدی جریان آب در فصل خشک را در سال ۲۰۲۴ ثبت کرده است، که منجر به بدتر شدن کمبود مواد غذایی در کامبوج، لائوس و ویتنام شد. بانک توسعۀ آسیایی پیشبینی میکند که جنوب شرق آسیا تا سال ۲۱۰۰، به دلیل تغییرات اقلیمی کنترلنشده، تا ۱۱ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را از دست خواهد داد، که باعث افزایش سطح دریا و جاری شدن سیل در مناطق کمارتفاع در اندونزی، تایلند و فیلیپین خواهد شد. فشارهای زیستمحیطی مسائل امنیتی ایجاد میکنند، زیرا ملتها برای منابع محدود رقابت میکنند، که به درگیریهای مرزی و جابجایی جمعیت منجر میشود.
نقایص ساختاری متعدد، آسهآن را از پاسخ مؤثر به بحران بازمیدارد. فرآیند تصمیمگیری مبتنی بر اجماع در ارائه پاسخهای سریع در طول حوادث سایبری، رویدادهای اطلاعات غلط مبتنی بر هوش مصنوعی، و درگیریهای مرزی ناتوان است. محیط امنیتی دوگانه، از تفاوتهای قابلیتی بین کشورها در زمینههای نظامی، فناوری و نظارتی ناشی میشود، که کشورهای ضعیفتر را از طریق نقاط ورودی، در برابر بیثباتی آسیبپذیر میسازد. فقدان مکانیزمهای اجرایی منجر به عدم انطباق با تمام توافقات موجود میشود. نیاز اعضا به انتخاب بین دو گروه مخالف، تهدیدی برای بیطرفی ایجاد میکند، زیرا منجر به همسویی با یک طرف علیه طرف دیگر میشود، که به وحدت آسیب میزند. عدم وجود یک چارچوب حکمرانی هوش مصنوعی منطقهای، آسهآن را در برابر تسلیحاتی شدن فناوریهای نوظهور آسیبپذیر میگذارد و ثبات سیاسی و اعتماد عمومی را به خطر میاندازد.
سازمانها برای حل این مشکل باید تغییرات ساختاری و محیطی کامل را انجام دهند. آسهآن باید یک سیستم دائمی برای پیشگیری و حل درگیریها ایجاد کند، که قدرت رسیدگی به اختلافات کشورهای عضو را از طریق میانجیگری، عملیات حفظ صلح و فعالیتهای نظارتی داشته باشد. این سازمان باید سیاست عدم مداخلۀ خود را تغییر دهد تا امکان مداخله سریع را فراهم کند، زمانی که بحرانهای داخلی در یک منطقه شروع به تأثیر مستقیم بر مناطق همسایه میکنند. آسهآن باید کار بر روی ایجاد یک سیستم حکمرانی هوش مصنوعی یکپارچه در سراسر منطقه را تسریع بخشد، در حالی که اقدامات امنیت سایبری را استانداردسازی و یک تیم پاسخ سایبری مشترک تشکیل دهد. برنامهریزی امنیتی باید تابآوری اقلیمی را از طریق تأمین مالی مشترک برای آمادگی در برابر بلایای طبیعی و ابتکارات مدیریت منابع پایدار، در بر گیرد. اجرای این اقدامات نیازمند عزم سیاسی، منابع ترکیبی، و پذیرش این واقعیت است که حاکمیت مدرن به جای استقلال مطلق، نیازمند سیستمهای دفاعی مشترک است.
آسهآن در یک محیط امنیتی فعالیت میکند که تهدیدات تثبیتشده را با چالشهای جدید ترکیب میکند، از جمله اختلافات سرزمینی در دریای جنوبی چین و درگیری مرزی تایلند، و بیثباتی سیاسی جاری در میانمار، رقابت قدرتهای بزرگ، تهدیدات سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی و تأثیرات تغییرات اقلیمی. دادههای سال ۲۰۲۴ یک وضعیت بحرانی را نشان میدهد، زیرا آسهآن باید سه مسئله حیاتی را که توانایی آن برای سازگاری با شرایط متغیر را تعیین میکنند، مدیریت کند. این بلوک در خطر تبدیل شدن به یک تماشاگر غیرفعال در محیط استراتژیک خود است، زیرا نمیتواند عملیات نظامی سریع و هماهنگ را اجرا کند. این منطقه باید به یک جامعه امنیتی فعال تبدیل شود که بتواند تهدیدات مدرن را مدیریت کند، وگرنه کنترل را به نیروهای خارجی و گروههای غیروابسته که میتوانند منطقه را بیثبات کنند، از دست خواهد داد.
آیا نیاز به تهیه نسخه چاپی مجلات دارید؟
شما میتوانید با خرید اشتراک به نسخه چاپی مجلات ما دسترسی داشته باشید.
